ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮುಂಗಾರು ಹಂಗಾಮು ಮುಗಿದು ಚಳಿಗಾಲದ (Winter Season) ಆಗಮನವಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ಮತ್ತು ನವೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳುಗಳು ಹೈನುಗಾರರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಮಯವಾಗಿದೆ. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ತಾಪಮಾನದ ಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ನಂತರ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ನೀರು, ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಉಣ್ಣೆಗಳ (Ticks) ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಹೇಳಿ ಮಾಡಿಸಿದಂತಿದೆ. ಈ ರಕ್ತ ಹೀರುವ ಕೀಟಗಳ ಮೂಲಕ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಹರಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಕಾಯಿಲೆಯೇ ‘ಮುದ್ದೆ ಚರ್ಮ ರೋಗ’ ಅಥವಾ ‘ಗಂಟು ರೋಗ’ (Lumpy Skin Disease – LSD). ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗವು ರಾಜ್ಯದ ಸಾವಿರಾರು ಹಸುಗಳನ್ನು ಬಲಿಪಡೆದಿದ್ದು, ರೈತರಿಗೆ ಅಪಾರ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆ. ಹಾಲಿನ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಸಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಈ ರೋಗವು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಪಶುಸಂಗೋಪನೆ ಮಾಡುವ ರೈತರು ರೋಗ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಈ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಹರಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಮಗ್ರ ನಿರ್ವಹಣಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಗಂಟು ರೋಗ (Lumpy Skin Disease) ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ?
ಇದು ‘ಕ್ಯಾಪ್ರಿಪಾಕ್ಸ್ ವೈರಸ್’ (Capripoxvirus) ಎಂಬ ವೈರಾಣುವಿನಿಂದ ಹಸು ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳಿಗೆ ಬರುವ ತೀವ್ರ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಾಗಿದೆ. ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಈ ರೋಗ ಹರಡುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ರೋಗವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ರಕ್ತ ಹೀರುವ ಕೀಟಗಳಾದ ಸೊಳ್ಳೆಗಳು, ನೊಣಗಳು (Biting flies), ಮತ್ತು ಉಣ್ಣೆಗಳ ಕಚ್ಚುವಿಕೆಯಿಂದ ಒಂದು ದನದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ದನಕ್ಕೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತದೆ. ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಜೊಲ್ಲು, ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮೂಗಿನಿಂದ ಸುರಿಯುವ ದ್ರವ, ಹಾಗೂ ಅವುಗಳು ತಿಂದ ಮೇವು, ಕುಡಿದ ನೀರನ್ನು ಬೇರೆ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಹಸುಗಳು ಸೇವಿಸಿದಾಗಲೂ ಈ ವೈರಸ್ ಹರಡುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ.
ರೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು
ರೈತರು ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು:
-
ತೀವ್ರ ಜ್ವರ: ರೋಗದ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ 104 ದಿಂದ 106 ಡಿಗ್ರಿ ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೀಟ್‌ವರೆಗೂ ತೀವ್ರ ಜ್ವರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಸು ಮೇವು ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.
-
ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಗಂಟುಗಳು: ಜ್ವರ ಬಂದ 2-3 ದಿನಗಳ ನಂತರ ತಲೆ, ಕುತ್ತಿಗೆ, ಕೆಚ್ಚಲು, ಗುಪ್ತಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ 1 ರಿಂದ 5 ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಸದ ದುಂಡಗಿನ ಗಂಟುಗಳು (Nodules) ಏಳುತ್ತವೆ.
-
ದ್ರವ ಸುರಿಯುವಿಕೆ: ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಮೂಗಿನಿಂದ ಸತತವಾಗಿ ನೀರು ಅಥವಾ ಲೋಳೆಯಂತಹ ದ್ರವ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಬಾಯಿಯಿಂದ ಜೊಲ್ಲು ಒಸರುತ್ತದೆ.
-
ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಊತ: ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮುಂಗಾಲು ಮತ್ತು ಹಿಂಗಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಊತ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ನಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲಲು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ.
-
ಹಾಲಿನ ಇಳುವರಿ ಕುಸಿತ: ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಶೇ. 50 ರಿಂದ 80ರಷ್ಟು ದಿಢೀರ್ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭ ಧರಿಸಿದ ಹಸುಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಪಾತವಾಗುವ (Abortion) ಸಂಭವವಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಗಂಟುಗಳು ಒಡೆದು ರಕ್ತಸಿಕ್ತ ಗಾಯಗಳಾಗಿ, ಹುಳುಗಳು ಬೀಳುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ.
ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಲಸಿಕಾಕರಣ
ಗಂಟು ರೋಗವು ವೈರಾಣು ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇದಕ್ಕೆ ನೇರವಾದ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಔಷಧಿಯಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡಲು (Symptomatic treatment) ಪಶುವೈದ್ಯರು ಆಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್, ಜ್ವರನಿವಾರಕ ಮತ್ತು ವಿಟಮಿನ್ ಚುಚ್ಚುಮದ್ದುಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಲಸಿಕೆ (Vaccination): ರೋಗ ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಇರುವ ಏಕೈಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಬಲ ಅಸ್ತ್ರವೆಂದರೆ ಲಸಿಕೆ. ಗಂಟು ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ‘ಮೇಕೆ ಸಿಡುಬು ಲಸಿಕೆ’ (Goat Pox Vaccine) ಯನ್ನು ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪಶುಸಂಗೋಪನಾ ಇಲಾಖೆಯು ರಾಜ್ಯಾದ್ಯಂತ ಉಚಿತ ಲಸಿಕಾ ಅಭಿಯಾನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಕರುಗಳು ಮತ್ತು ಗರ್ಭ ಧರಿಸಿದ ಹಸುಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಎಲ್ಲಾ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೂ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಬೇಕು. ನಿಮ್ಮ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಪಶು ಆಸ್ಪತ್ರೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಅಥವಾ ಸಹಾಯವಾಣಿ 1962 ಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಲಸಿಕೆಯ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.
ರೋಗಪೀಡಿತ ಹಸುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳು
ರೋಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡ ತಕ್ಷಣ ರೈತರು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ರಮಗಳು:
-
ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣ (Isolation): ಗಂಟು ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದ ತಕ್ಷಣ ಆ ಹಸುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ, ಬೇರೆ ಶೆಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಬೇಕು. ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಹಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಮೇಯಲು ಬಿಡಬಾರದು.
-
ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರು: ಕಾಯಿಲೆ ಬಂದ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದ ನೀರಿನ ತೊಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಮೇವಿನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇವುಗಳು ಉಳಿಸಿದ ಮೇವನ್ನು ಬೇರೆ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಹಾಕಬಾರದು.
-
ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯ: ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು, ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಗಣಿ ನಿಲ್ಲದಂತೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್, ಸುಣ್ಣ ಅಥವಾ ಫಿನಾಯಿಲ್ ಸಿಂಪಡಿಸಿ ಕ್ರಿಮಿನಾಶಗೊಳಿಸಬೇಕು.
ಸೊಳ್ಳೆ ಮತ್ತು ನೊಣಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣ (Vector Control)
ರೋಗ ಹರಡಲು ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗಿರುವ ಕೀಟಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದು ಅತಿ ಮುಖ್ಯ.
-
ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೈಮೇಲೆ ಇರುವ ಉಣ್ಣೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ‘ಸೈಪರ್‌ಮೆಥ್ರಿನ್’ (Cypermethrin) ಅಥವಾ ‘ಡೆಲ್ಟಾಮೆಥ್ರಿನ್’ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು ಅಥವಾ ಮೈಗೆ ಹಚ್ಚಬೇಕು (ಹಸುಗಳು ನೆಕ್ಕದಂತೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸಿ).
-
ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಕಿಟಕಿ ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಗಳಿಗೆ ಸೊಳ್ಳೆ ಪರದೆ (Mosquito net) ಅಳವಡಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ.
-
ಸಂಜೆಯ ವೇಳೆ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಹೊರಗೆ ಬೇವಿನ ಸೊಪ್ಪು, ಒಣಗಿದ ಸಗಣಿ ಬೆರಣಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಪೂರ ಬಳಸಿ ಹೊಗೆ ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಸೊಳ್ಳೆ ಮತ್ತು ನೊಣಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಬಹುದು.
ಆಯುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ಮನೆಮದ್ದು ಚಿಕಿತ್ಸೆ
ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ರೋಗದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಮತ್ತು ಗಾಯಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೈನುಗಾರಿಕಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮಂಡಳಿ’ (NDDB) ಕೆಲವು ದೇಸಿ ಮನೆಮದ್ದುಗಳನ್ನು ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಿದೆ.
-
ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ನೀಡಲು (ತಿನ್ನಿಸಲು): 10 ವಿಳ್ಳೆದೆಲೆ, 10 ಗ್ರಾಂ ಕರಿಮೆಣಸು ಮತ್ತು 10 ಗ್ರಾಂ ಕಲ್ಲುಪ್ಪನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆ ಅರೆದು, ಸ್ವಲ್ಪ ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಉಂಡೆ ಮಾಡಿ, ದಿನಕ್ಕೆ ಮೂರು ಬಾರಿ ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಹಸುವಿಗೆ ತಿನ್ನಿಸಬೇಕು. ಇದು ಹಸುವಿನ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ ಸಹಕರಿಸುತ್ತದೆ.
-
ಗಾಯಗಳಿಗೆ ಹಚ್ಚಲು: ಹಸುವಿನ ಚರ್ಮದ ಮೇಲಿನ ಗಂಟುಗಳು ಒಡೆದು ಗಾಯವಾದಾಗ, 1 ಹಿಡಿ ಕುಪ್ಪಿ ಗಿಡದ ಎಲೆ, 10 ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಎಸಳು, 1 ಹಿಡಿ ಬೇವಿನ ಎಲೆ, ಅರಿಶಿನ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ಮೆಹೆಂದಿ ಸೊಪ್ಪನ್ನು ತೆಂಗಿನೆಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಎಳ್ಳೆಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಅರೆದು ಪೇಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ. ಈ ಪೇಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಗಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಲೇಪಿಸುವುದರಿಂದ ನೊಣಗಳು ಕೂರುವುದಿಲ್ಲ, ಹುಳುಗಳು ಸಾಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗಾಯ ಬೇಗ ಒಣಗುತ್ತದೆ.
ಮುಕ್ತಾಯ
ಜಾನುವಾರುಗಳು ರೈತನ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಬೆನ್ನೆಲುಬು. ಚಳಿಗಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಗಂಟು ರೋಗವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ ಹಸುಗಳು ಪ್ರಾಣ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಲ್ಲದೆ, ರೈತರು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ದಿವಾಳಿಯಾಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಡೈರಿ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಕೀಟಗಳು ಬರದಂತೆ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಕಾಪಾಡುವುದೇ ಈ ಭೀಕರ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಇರುವ ಏಕೈಕ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರವಾಗಿದೆ.
