ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯಷ್ಟೇ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದಾಯವನ್ನು ತಂದುಕೊಡುತ್ತಿರುವ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಉಪಕಸುಬು ಎಂದರೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ (Dairy Farming). ಮಳೆ ಕೈಕೊಟ್ಟಾಗ, ಬೆಳೆ ನಷ್ಟವಾದಾಗ ರೈತರ ಕೈಹಿಡಿಯುವುದು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ಹಸು ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳು ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ, ರೈತರು ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ಸಾಕುವ ಈ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾರಕ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಆವರಿಸಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಡುವ ಮತ್ತು ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡುವ ಭಯಾನಕ ರೋಗವೆಂದರೆ ‘ಕಾಲು ಬಾಯಿ ರೋಗ’ (Foot and Mouth Disease – FMD).
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಳಿಗಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾಗುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗದ ಹಾವಳಿ ವಿಪರೀತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹಸುವಿಗೆ ಈ ರೋಗ ಬಂದರೆ, ಕೇವಲ ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಊರಿನ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕವೇ ಹರಡುವಷ್ಟು ಇದು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಕಾಲು ಬಾಯಿ ರೋಗ ಬಂದರೆ ಹಸುಗಳು ಸಾಯುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ, ಹಾಲಿನ ಇಳುವರಿ ಶೇ. 80 ರಷ್ಟು ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿಶಕ್ತಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ಪಶುಪಾಲನಾ ಮತ್ತು ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಸೇವಾ ಇಲಾಖೆಯು ಕಾಲು ಬಾಯಿ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ನಾಟಿ ಮದ್ದು ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೀಡಲಾಗುವ ಉಚಿತ ಲಸಿಕಾ ಅಭಿಯಾನದ ಕುರಿತು ರೈತರಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ನೀಡಿದೆ. ಈ ಕುರಿತಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಕಾಲು ಬಾಯಿ ರೋಗ (FMD) ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಇದು ಹೇಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ?
ಕಾಲು ಬಾಯಿ ರೋಗವು ‘ಪಿಕೋರ್ನಾ ವೈರಸ್’ (Picornavirus) ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣು ಜೀವಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸೀಳು ಗೊರಸು (ಹೊರಸೀಳು) ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ಹಸು, ಎಮ್ಮೆ, ಕುರಿ, ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ಹಂದಿಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಬರುತ್ತದೆ.
ಹರಡುವ ವಿಧಾನಗಳು:
-
ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ: ರೋಗಬಾಧಿತ ಜಾನುವಾರು ಉಸಿರಾಡುವಾಗ ಮತ್ತು ಸೀನುವಾಗ ಹೊರಬರುವ ವೈರಸ್‌ಗಳು ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿ, ಸುಮಾರು 50 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ವರೆಗೂ ಚಲಿಸಿ ಇತರ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಹರಡಬಲ್ಲವು.
-
ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ: ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನೀರು ಕುಡಿಯುವಾಗ, ಗೋಮಾಳದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮೇಯುವಾಗ ಒಂದು ಹಸುವಿನಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಹಸುವಿಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.
-
ಕಲುಷಿತ ನೀರು ಮತ್ತು ಮೇವು: ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಹಸುವಿನ ಜೊಲ್ಲು ರಸ ಬಿದ್ದಿರುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಮೇವನ್ನು ಇತರ ಹಸುಗಳು ತಿಂದಾಗ ರೋಗ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತದೆ.
-
ಮನುಷ್ಯರ ಮೂಲಕ: ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಬರುವ ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು, ಕೃತಕ ಗರ್ಭಧಾರಣೆ ಮಾಡುವವರು ಅಥವಾ ರೈತರು ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಬರುವಾಗ ಅವರ ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಚಪ್ಪಲಿಯ ಮೂಲಕವೂ ವೈರಸ್ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ರೋಗದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?
ರೈತರು ಪ್ರತಿದಿನ ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ರೋಗದ ಆರಂಭಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು:
-
ವಿಪರೀತ ಜ್ವರ: ರೋಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ 104 ದಿಂದ 106 ಡಿಗ್ರಿ ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೀಟ್‌ವರೆಗೆ ತೀವ್ರ ಜ್ವರ ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿ ಮಂಕಾಗಿ ಮೇವು ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತದೆ.
-
ಜೊಲ್ಲು ಸುರಿಸುವುದು: ಬಾಯಿಯ ಒಳಭಾಗ, ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಒಸಡುಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ. ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಒಡೆದು ಹುಣ್ಣಾಗಿ, ವಿಪರೀತ ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಹಸುಗಳು ಬಾಯಿಂದ ಲೊಳೆಯಂತಹ ಜೊಲ್ಲನ್ನು (Drooling) ದಾರದಂತೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ. ಜೊಲ್ಲು ಸುರಿಸುವಾಗ ‘ಚಪ್ ಚಪ್’ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಬರುತ್ತದೆ.
-
ಕುಂಟುವುದು: ಕಾಲುಗಳ ಗೊರಸಿನ ಮಧ್ಯೆ (ಎರಡು ಬೆರಳುಗಳ ಸೀಳಿನಲ್ಲಿ) ಗುಳ್ಳೆಗಳೆದ್ದು ಹುಣ್ಣಾಗುತ್ತವೆ. ನೋವಿನಿಂದಾಗಿ ಹಸುಗಳು ಕುಂಟುತ್ತಾ ನಡೆಯುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ನಡೆಯಲಾಗದೆ ಒದ್ದಾಡುತ್ತವೆ. ಹುಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕೀವು ತುಂಬಿ ಹುಳುಗಳು ಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.
-
ಹಾಲಿನ ಇಳುವರಿ ಕುಸಿತ: ಗರ್ಭಕೋಶ ಮತ್ತು ಕೆಚ್ಚಲಿನ ಮೇಲೂ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭ ಧರಿಸಿದ ಹಸುಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಪಾತವಾಗುವ (Abortion) ಸಾಧ್ಯತೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ.
-
ಕರುಗಳ ಸಾವು: ಹುಟ್ಟಿ ಕೆಲವೇ ತಿಂಗಳಾದ ಎಳೆಯ ಕರುಗಳಿಗೆ ಈ ರೋಗ ತಗುಲಿದರೆ, ವೈರಸ್ ನೇರವಾಗಿ ಹೃದಯದ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕರುಗಳು ಯಾವುದೇ ಲಕ್ಷಣ ತೋರಿಸದೆ ದಿಢೀರನೆ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತವೆ.
ರೋಗ ಬಂದ ತಕ್ಷಣ ರೈತರು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ತುರ್ತು ಕ್ರಮಗಳು
ನಿಮ್ಮ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಹಸುವಿಗೆ ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಕ್ಷಣಾರ್ಧವೂ ತಡಮಾಡದೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು:
-
ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣ (Isolation): ರೋಗಬಾಧಿತ ಹಸುವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಇತರ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಹಸುಗಳಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ದೂರದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಬೇಕು.
-
ಕ್ರಿಮಿನಾಶಕ ಬಳಕೆ: ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ ಶೇ.4 ರ ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್ (ಅಡುಗೆ ಸೋಡಾ) ಅಥವಾ ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್ ಬೆರೆಸಿದ ನೀರಿನಿಂದ ತೊಳೆಯಬೇಕು.
-
ವೈದ್ಯರ ಸಂಪರ್ಕ: ತಕ್ಷಣವೇ ಸ್ಥಳೀಯ ಪಶುವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಕೊಡಿಸಬೇಕು. ಇದು ವೈರಸ್ ಕಾಯಿಲೆಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ನೇರವಾದ ಔಷಧಿಯಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಹುಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಸೋಂಕು ತಗುಲದಂತೆ ತಡೆಯಲು (Secondary bacterial infection) ಮತ್ತು ಜ್ವರ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ವೈದ್ಯರು ಆಂಟಿಬಯೋಟಿಕ್ ಮತ್ತು ನೋವು ನಿವಾರಕಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಮನೆಮದ್ದು ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ (ನಾಟಿ ವೈದ್ಯ)
ಪಶುವೈದ್ಯರು ಬರುವ ಮುನ್ನ ಅಥವಾ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಜೊತೆಗೆ, ರೈತರು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಲಭ್ಯವಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಶೀಘ್ರ ಉಪಶಮನ ನೀಡಬಹುದು:
1. ಬಾಯಿಯ ಹುಣ್ಣಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ:
-
ಶೇ. 1 ರಷ್ಟು ಪಟಿಕ (Alum) ಅಥವಾ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಪರ್ಮಾಂಗನೇಟ್ (PP ಪುಡಿ) ಅನ್ನು ಉಗುರುಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ದಿನಕ್ಕೆ 3-4 ಬಾರಿ ಹಸುವಿನ ಬಾಯಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆಯಬೇಕು.
-
ಅರಿಶಿನ ಪುಡಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ಜೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬರಿ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅರೆದು ಪೇಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯ ಒಳಗಿನ ಹುಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಸವರಿದರೆ ನೋವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಹಸು ಮೇವು ತಿನ್ನಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.
-
ಹಸುಗಳಿಗೆ ಗಟ್ಟಿ ಮೇವು ಅಥವಾ ಒಣ ಹುಲ್ಲನ್ನು ತಿನ್ನಿಸಬಾರದು. ರಾಗಿ ಅಂಬಲಿ, ಮೃದುವಾದ ಹಸಿರು ಮೇವು ಅಥವಾ ಗಂಜಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕುಡಿಸಬೇಕು.
2. ಕಾಲಿನ ಗೊರಸಿನ ಹುಣ್ಣಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ:
-
ಕಾಲಿನ ಹುಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬೇವಿನ ಸೊಪ್ಪು ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನ ಹಾಕಿ ಕುದಿಸಿದ ನೀರಿನಿಂದ ಅಥವಾ ಪಟಿಕದ ನೀರಿನಿಂದ ಶುಚಿಯಾಗಿ ತೊಳೆಯಬೇಕು.
-
ಬೇವಿನ ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಹರಳೆಣ್ಣೆಯನ್ನು (Castor oil) ಕರ್ಪೂರದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಕಾಲಿನ ಗಾಯಕ್ಕೆ ಹಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಹುಳುಗಳು ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಗಾಯ ಬೇಗ ಒಣಗುತ್ತದೆ.
-
ಗಾಯಕ್ಕೆ ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಸಗಣಿ ತಾಗದಂತೆ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ನೆಲವನ್ನು ಸದಾ ಒಣಗಿರುವಂತೆ (Dry floor) ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾನುವಾರು ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ (NADCP) ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಲಸಿಕೆ
ಕಾಲು ಬಾಯಿ ರೋಗಕ್ಕೆ ಲಸಿಕೆ (Vaccination) ಹಾಕಿಸುವುದೊಂದೇ ಇರುವ ಏಕೈಕ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ. ರೈತರು ರೋಗ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಪರದಾಡುವ ಬದಲು, ರೋಗ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ಉಚಿತ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸುವುದು ಜಾಣತನ.
ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ‘ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾನುವಾರು ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ’ದ (NADCP) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಪಶುಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆಯು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಎರಡು ಬಾರಿ (ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ) ಗ್ರಾಮ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಉಚಿತ ಲಸಿಕಾ ಶಿಬಿರಗಳನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ.
-
ಯಾವ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಬಹುದು?: 4 ತಿಂಗಳ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಹಸು, ಎಮ್ಮೆ, ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆಗಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಲೇಬೇಕು.
-
ಗರ್ಭಕೋಶದ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಬಹುದೇ?: ಖಂಡಿತ ಹಾಕಿಸಬಹುದು. ಗರ್ಭಧರಿಸಿದ 7 ತಿಂಗಳವರೆಗಿನ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಬಹುದು. ಇದು ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಹುಟ್ಟುವ ಕರು ಇಬ್ಬರಿಗೂ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಕರು ಹಾಕಲು 15 ದಿನಗಳು ಬಾಕಿ ಇರುವ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಬಾರದು.
ಕಿವಿಯೋಲೆ (Ear Tag) ಮತ್ತು INAPH ಪೋರ್ಟಲ್ ಕಡ್ಡಾಯ
ಸರ್ಕಾರದ ನಿಯಮದ ಪ್ರಕಾರ, ಜಾನುವಾರಿನ ಕಿವಿಗೆ ಟ್ಯಾಗ್ (Ear Tag – 12 ಅಂಕಿಯ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಂಖ್ಯೆ) ಹಾಕಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಉಚಿತ ಲಸಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಈ ಕಿವಿಯೋಲೆಯ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು INAPH (Information Network for Animal Productivity and Health) ತಂತ್ರಾಂಶದಲ್ಲಿ ನಮೂದಿಸಿ, ಯಾವ ರೈತರ ಯಾವ ಹಸುವಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ನಿಖರವಾದ ಡಿಜಿಟಲ್ ದಾಖಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
-
ಕಿವಿಯೋಲೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಸರ್ಕಾರದ ಯಾವುದೇ ಸಬ್ಸಿಡಿ, ವಿಮೆ (Livestock Insurance) ಅಥವಾ ಹಾಲಿನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಧನ ರೈತರಿಗೆ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಲಸಿಕಾ ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಹಸುಗಳನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ಯುವಾಗ ಕಿವಿಯೋಲೆ ಇರುವುದನ್ನು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟದ ಭೀಕರತೆ: ಹೈನುಗಾರರು ಅರಿಯಬೇಕಾದ ಸತ್ಯ
ರೈತರು ಕೇವಲ ‘ಒಂದು ದಿನ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಿದರೆ ಹಸು ಮೇವು ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ, ಹಾಲು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ’ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಲು ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಬಾಯಿ ರೋಗ ಬಂದರೆ ಆಗುವ ನಷ್ಟ ಊಹೆಗೂ ನಿಲುಕದ್ದು.
-
ರೋಗ ಬಂದ ಹಸುವಿನ ಹಾಲಿನ ಇಳುವರಿ ಏಕಾಏಕಿ ಶೇ. 80 ರಷ್ಟು ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ದಿನಕ್ಕೆ 10 ಲೀಟರ್ ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಹಸು 2 ಲೀಟರ್‌ಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.
-
ರೋಗ ವಾಸಿಯಾದರೂ (ಚೇತರಿಸಿಕೊಂಡರೂ), ಆ ಹಸು ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಹಾಲಿನ ಇಳುವರಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.
-
ಹಸುಗಳು ಉಸಿರಾಡಲು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ (Pant – ರೊಪ್ಪುವುದು). ಬಿರು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಂತೂ ಅವುಗಳ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಹೇಳತೀರದು.
-
ಬೆದೆಗೆ ಬರುವುದು (Heat cycle) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಏರುಪೇರಾಗುತ್ತದೆ. ಕರು ಹಾಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕುಂಠಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
-
ಒಂದು ಹಸುವಿನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 3 ರಿಂದ 5 ಸಾವಿರ ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.
ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೇವಲ ಒಂದು ದಿನದ ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದ ಹಾಲಿನ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಹೆದರಿ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯೇ ನಾಶವಾಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ.
ಜೈವಿಕ ಸುರಕ್ಷತೆ (Biosecurity): ರೈತರು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದ ನಿಯಮಗಳು
-
ಹೊಸ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಖರೀದಿ: ಸಂತೆ ಅಥವಾ ಜಾತ್ರೆಗಳಿಂದ ಹೊಸದಾಗಿ ಹಸುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ತಂದಾಗ, ಅವುಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಹಸುಗಳ ಜೊತೆ ಕಟ್ಟಬಾರದು. ಕನಿಷ್ಠ 15 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಬೇರೆ ಕಡೆ ಕಟ್ಟಿ (Quarantine), ಅವುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ರೋಗವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಖಚಿತವಾದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು.
-
ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಸ್ವಚ್ಛತೆ: ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆಯಾದರೂ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಸುಣ್ಣ ಮತ್ತು ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್‌ನಿಂದ ತೊಳೆಯಬೇಕು. ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ‘ಫುಟ್ ಬಾತ್’ (Foot bath – ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಂ ಪರ್ಮಾಂಗನೇಟ್ ಬೆರೆಸಿದ ನೀರು) ಇಟ್ಟು, ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಅದ್ದಿದ ಮೇಲೆಯೇ ಒಳ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು.
-
ಸತ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿಲೇವಾರಿ: ಕಾಲು ಬಾಯಿ ರೋಗದಿಂದ ಕರುಗಳು ಅಥವಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಸತ್ತರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಬಿಸಾಡಬಾರದು. ಊರ ಹೊರಗೆ ಆಳವಾದ ಗುಂಡಿ ತೆಗೆದು, ಸುಣ್ಣ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪನ್ನು ಹಾಕಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಹೂಳಬೇಕು.
ರೈತರು ಕೇಳುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (FAQ)
ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ರೋಗಬಂದ ಹಸುವಿನ ಹಾಲನ್ನು ಮನುಷ್ಯರು ಕುಡಿಯಬಹುದೇ? ಉತ್ತರ: ರೋಗಬಂದ ಜಾನುವಾರಿನ ಹಾಲು ಬಳಸಬಹುದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಪಶುವೈದ್ಯರ ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಾಲು ಒಕ್ಕೂಟದ ಆಹಾರ ಸುರಕ್ಷತಾ ಸೂಚನೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಔಷಧೋಪಚಾರ ನೀಡಿದ್ದರೆ ಹಾಲು ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟದ ನಿರೀಕ್ಷಾ ಅವಧಿಯನ್ನು ವೈದ್ಯರಿಂದ ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಿದ ನಂತರ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಜ್ವರ ಬರುತ್ತದೆ, ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ಉತ್ತರ: ಲಸಿಕೆಯ ನಂತರ ಕೆಲ ಜಾನುವಾರುಗಳಲ್ಲಿ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚು ಜ್ವರ, ಆಹಾರ ತ್ಯಜಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಇತರೆ ತೊಂದರೆ ಕಂಡುಬಂದರೆ ಪಶುವೈದ್ಯರಿಗೆ ತಿಳಿಸಬೇಕು. ಲಸಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಯಲ್ಲೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.
ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ನನ್ನ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಈಗ ಕಾಲು ಬಾಯಿ ರೋಗ ಹರಡಿದೆ, ಈಗ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಬಹುದೇ? ಉತ್ತರ: ಕಾಲುಬಾಯಿ ರೋಗದ ಶಂಕೆಯಿರುವ ಅಥವಾ ರೋಗ ಹರಡಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಜಾನುವಾರಿಗೆ ಯಾವಾಗ ಲಸಿಕೆ ನೀಡಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಪಶುವೈದ್ಯರು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ರೋಗಬಂದ ಜಾನುವಾರನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಸ್ಥಳೀಯ ಪಶುಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ಲಸಿಕಾ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ.
ಸಂಬಂಧಿತ ಕೃಷಿ ಲೇಖನಗಳು
ತೀರ್ಮಾನ
ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಭ ಗಳಿಸಲು ಕೇವಲ ಉತ್ತಮ ತಳಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಡಿ-ಬೂಸಾ ಕೊಟ್ಟರೆ ಸಾಲದು, ಜಾನುವಾರುಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ. ಕಾಲು ಬಾಯಿ ರೋಗವು ರೈತರ ಆರ್ಥಿಕತೆಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಪಾತಾಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುವ ಮಹಾಮಾರಿ. ಇದಕ್ಕೆ ‘ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಿಂತ ಮುಂಜಾಗ್ರತೆಯೇ ಲೇಸು’ (Prevention is better than cure) ಎಂಬ ಗಾದೆ ಮಾತು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಪಶುಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆಯು ನಿಮ್ಮ ಊರಿಗೆ ಬಂದು ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಸಿಕೆ ನೀಡುವಾಗ, ಯಾವುದೇ ನೆಪ ಹೇಳದೆ ನಿಮ್ಮ ಎಲ್ಲಾ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ತಪ್ಪದೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಆರ್ಥಿಕ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
