ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆ: ಸರಳ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ

ಆಧುನಿಕ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಇಳುವರಿ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಭರದಲ್ಲಿ ರೈತರು ರಸಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಭೂಮಿಯ ಫಲವತ್ತತೆ ದಿನೇ ದಿನೇ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದು, ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿರುವ ‘ಸಾವಯವ ಇಂಗಾಲ’ದ (Organic Carbon) ಪ್ರಮಾಣ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ, ಮಳೆ ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಎಷ್ಟೇ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಸುರಿದರೂ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಸಿಗದೆ ರೈತರು ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಏಕೈಕ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ, ಮಣ್ಣಿಗೆ ಮರುಜೀವ ನೀಡಬಲ್ಲ ಅದ್ಭುತ ಗೊಬ್ಬರ ಎಂದರೆ ‘ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ’ (Vermicompost).

ರೈತರು ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ತೋಟದಲ್ಲಿಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದನ್ನು ಕೃಷಿ ತಜ್ಞರು ‘ಕಪ್ಪು ಚಿನ್ನ’ (Black Gold) ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಗಡೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆ.ಜಿ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕೆ 10 ರಿಂದ 15 ರೂಪಾಯಿ ಬೆಲೆಯಿದೆ. ರೈತರು ಸ್ವತಃ ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸುವುದರಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಾಯಿ ರಸಗೊಬ್ಬರದ ಖರ್ಚು ಉಳಿಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ, ಭೂಮಿಯ ಆರೋಗ್ಯವೂ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ಎಂದರೇನು? ಇದನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ತಯಾರಿಸುವ ಹಂತ-ಹಂತದ ವಿಧಾನಗಳು ಯಾವುವು? ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಆಗುವ ಲಾಭಗಳೇನು? ಎಂಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೃಷಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ (Vermicompost) ಎಂದರೇನು?

ಎರೆಹುಳುಗಳನ್ನು ‘ರೈತನ ಮಿತ್ರ’ (Farmer’s Friend) ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ತರಕಾರಿ ಸಿಪ್ಪೆ, ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಎರೆಹುಳುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಿ ನೀಡಿ, ಅವು ಆ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿಂದು ವಿಸರ್ಜಿಸುವ ಹಿಕ್ಕೆಯನ್ನೇ (Casts) ‘ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎರೆಹುಳುವಿನ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಉಪಯುಕ್ತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳು ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿಭಜಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಸಾರಜನಕ, ರಂಜಕ, ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಂ ಮುಂತಾದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುವ ರೂಪಕ್ಕೆ (Available form) ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಗೊಬ್ಬರವು ನೋಡಲು ಚಹಾ ಪುಡಿಯಂತೆ (Tea powder) ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ, ಮೃದುವಾಗಿ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ದುರ್ವಾಸನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರದಿಂದ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಆಗುವ ಲಾಭಗಳು

ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕೆ (FYM) ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರವು 5 ರಿಂದ 8 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಮೃದ್ಧ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು: ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇ. 1.5 ರಿಂದ 2% ಸಾರಜನಕ, ಶೇ. 1 ರಿಂದ 1.5% ರಂಜಕ ಮತ್ತು ಶೇ. 1.5% ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಂ ಇರುತ್ತದೆ. ಜೊತೆಗೆ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಸತು, ಕಬ್ಬಿಣ, ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಬೋರಾನ್‌ನಂತಹ ಲಘು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ವಿಪುಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು: ಈ ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಆಕ್ಸಿನ್ (Auxins) ಮತ್ತು ಗಿಬ್ಬರೆಲಿನ್ (Gibberellins) ನಂತಹ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸಸ್ಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಬೇರುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.
ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ: ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ‘ಆಕ್ಟಿನೋಮೈಸಿಟ್ಸ್’ ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳಿದ್ದು, ಇವು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಬರುವ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ರೋಗಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಜಂತುಹುಳು (Nematodes) ಬಾಧೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ.
ನೀರು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಈ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣು ಮೃದುವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಮಳೆಯಾದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶ ಉಳಿಯಲು (Water retention capacity) ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಎರೆಹುಳು ತಳಿಗಳು

ನಮ್ಮ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಮಣ್ಣು ತಿನ್ನುವ ಆಳವಾದ ಬೇರಿನ ಎರೆಹುಳುಗಳು (Local earthworms) ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ತಿಂದು ಕರಗಿಸುವ ‘ಮೇಲ್ಮೈ ಎರೆಹುಳು’ (Surface feeders) ತಳಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬೇಕು.

ಐಸೀನಿಯಾ ಫೆಟಿಡಾ (Eisenia fetida): ಇದನ್ನು ರೆಡ್ ವಿಗ್ಲರ್ (Red wiggler) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ದಿನಕ್ಕೆ ತನ್ನ ತೂಕದಷ್ಟೇ ಆಹಾರವನ್ನು ತಿಂದು ಗೊಬ್ಬರ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.
ಯುಡ್ರಿಲಸ್ ಯುಜಿನಿಯೇ (Eudrilus eugeniae): ಇದನ್ನು ‘ಆಫ್ರಿಕನ್ ತಳಿ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು (ನೇರಳೆ ಬಣ್ಣ), ಕರ್ನಾಟಕದ ಹವಾಮಾನದಲ್ಲಿ ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಿ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರಗಳು (KVK) ಅಥವಾ ಇತರ ರೈತರಿಂದ 1 ಕೆ.ಜಿ ಗೆ ಸುಮಾರು ₹250 ರಿಂದ ₹300 ದರದಲ್ಲಿ ಈ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಬಹುದು.

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು

ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿ: ಇದು ಎರೆಹುಳುಗಳ ಪ್ರಧಾನ ಆಹಾರ. ಆದರೆ, ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ‘ಹಸಿ ಸಗಣಿ’ಯನ್ನು (Fresh cow dung) ಬಳಸಬಾರದು. ಹಸಿ ಸಗಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ವಿಪರೀತ ಉಷ್ಣಾಂಶ ಇರುವುದರಿಂದ ಎರೆಹುಳುಗಳು ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಕನಿಷ್ಠ 15 ರಿಂದ 20 ದಿನ ಹಳೆಯದಾದ, ತಂಪಾದ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ಎಮ್ಮೆ, ಕುರಿ ಮತ್ತು ಕೋಳಿ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬಹುದು.
ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ: ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳು, ಭತ್ತದ ಹುಲ್ಲು, ರಾಗಿ ದಂಟು, ಬಾಳೆ ದಿಂಡು, ಅಡಿಕೆ ಸಿಪ್ಪೆ (ಸಣ್ಣಗೆ ಕತ್ತರಿಸಿದ್ದು), ಮತ್ತು ತರಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.
ಬಳಸಬಾರದ ವಸ್ತುಗಳು: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಗಾಜು, ರಬ್ಬರ್, ಕಬ್ಬಿಣದ ತುಂಡುಗಳು, ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು/ಕಿತ್ತಳೆ ಸಿಪ್ಪೆ (ಆಮ್ಲೀಯತೆ ಹೆಚ್ಚು), ಖಾರದ ಪುಡಿ ಅಥವಾ ಈರುಳ್ಳಿ-ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಹಾಕಬಾರದು. ಇವು ಹುಳುಗಳ ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕಾ ತೊಟ್ಟಿಯ (Vermi Bed) ನಿರ್ಮಾಣ ಹೇಗೆ?

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸಲು ನೆರಳಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಅತಿ ಮುಖ್ಯ. ತೆಂಗು, ಅಡಿಕೆ ಅಥವಾ ಮಾವಿನ ಮರದ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಗುಡಿಸಲಿನ ಕೆಳಗೆ ತೊಟ್ಟಿ ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಹುಳುಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ನೇರ ಬಿಸಿಲು ತಾಗಿದರೆ ಅವು ಸಾಯುತ್ತವೆ.

ಸಿಮೆಂಟ್ ತೊಟ್ಟಿ: 10 ಅಡಿ ಉದ್ದ, 3 ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು 2.5 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಸಿಮೆಂಟ್ ತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು. ನೀರು ಹೊರಹೋಗಲು ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ರಂಧ್ರ ಇರಬೇಕು.
ಹೆಚ್.ಡಿ.ಪಿ.ಇ (HDPE) ವರ್ಮಿ ಬೆಡ್: ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್-ಟಾರ್ಪಾಲಿನ್ (Silpaulin) ಬ್ಯಾಗ್‌ಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಬಹುದು. ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯಿಂದ ಈ ವರ್ಮಿ ಬೆಡ್‌ಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಧನವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸುವ ಹಂತ-ಹಂತದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನ

ಹಂತ 1: ತಳಪಾಯದ ಪದರ (Bedding material) ತೊಟ್ಟಿಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 2-3 ಅಂಗುಲದಷ್ಟು ತೆಂಗಿನ ನಾರು, ಒಣಗಿದ ಕಬ್ಬಿನ ರವದಿ ಅಥವಾ ಸಣ್ಣಗೆ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಭತ್ತದ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಹಾಸಬೇಕು. ಇದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಆಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಹಂತ 2: ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಗಣಿಯ ಪದರಗಳು (Layering) ತಳಪಾಯದ ಮೇಲೆ 2-3 ಅಂಗುಲದಷ್ಟು ಹಳೆಯ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಹರಡಬೇಕು. ಅದರ ಮೇಲೆ 3-4 ಅಂಗುಲ ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಕಳೆ ಗಿಡಗಳು ಅಥವಾ ತರಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಸಗಣಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಪದರ-ಪದರವಾಗಿ (Sandwich model) ತೊಟ್ಟಿಯ ಮುಕ್ಕಾಲು ಭಾಗ (ಸುಮಾರು 2 ಅಡಿ ಎತ್ತರ) ತುಂಬುವವರೆಗೆ ಹಾಕಬೇಕು.

ಹಂತ 3: ನೀರು ಸಿಂಪಡಣೆ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಾಂಶ ನಿಯಂತ್ರಣ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ತುಂಬಿದ ನಂತರ ಅದರ ಮೇಲೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಬಿಟ್ಟಾಗ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಕಳೆಯಲು ಆರಂಭವಾಗಿ ಒಳಗಡೆ ವಿಪರೀತ ಬಿಸಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 10-15 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಪ್ರತಿದಿನ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಮಿಶ್ರಣದ ಬಿಸಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆರಿದ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಎರೆಹುಳುಗಳನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು (ಕೈ ಹಾಕಿ ನೋಡಿದಾಗ ತಂಪಾಗಿರಬೇಕು).

ಹಂತ 4: ಎರೆಹುಳುಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದು ಉಷ್ಣಾಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾದ ನಂತರ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರೆಹುಳುಗಳನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು. 10x3x2 ಅಳತೆಯ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಸುಮಾರು 2 ರಿಂದ 3 ಕೆ.ಜಿ (ಅಂದಾಜು 2000-3000) ಎರೆಹುಳುಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಹುಳುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ಅವು ತಾವಾಗಿಯೇ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಹಂತ 5: ಹೊದಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಮೇಲೆ, ತೊಟ್ಟಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಹಳೆಯ ಗೋಣಿ ಚೀಲಗಳಿಂದ (Gunny bags) ಅಥವಾ ತೆಂಗಿನ ಗರಿಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಬೇಕು. ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಹೊದಿಕೆ ಬಳಸಬಾರದು (ಗಾಳಿ ಆಡದೆ ಹುಳು ಸಾಯುತ್ತವೆ). ಗೋಣಿ ಚೀಲದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಶೇ. 50-60 ರಷ್ಟು ತೇವಾಂಶ ಇರಬೇಕು (ಮಣ್ಣನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಂಡಿದರೆ ನೀರು ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕಬಾರದು, ಆದರೆ ತೇವ ಇರಬೇಕು).

ಕೀಟ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳ ನಿರ್ವಹಣೆ

ಎರೆಹುಳುಗಳಿಗೆ ಇರುವೆ, ಇಲಿ, ಹೆಗ್ಗಣ, ಕಪ್ಪೆ, ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರುಗಳು.

ಇರುವೆಗಳು ಬರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ತೊಟ್ಟಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಅರಿಶಿನ ಪುಡಿ ಅಥವಾ ಬೇವಿನ ಹಿಂಡಿಯನ್ನು ಉದುರಿಸಬೇಕು. ಸಿಮೆಂಟ್ ತೊಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಸುತ್ತಲೂ ಸಣ್ಣ ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆ ಮಾಡಬೇಕು.
ಇಲಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲು ತೊಟ್ಟಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗಕ್ಕೆ ನೈಲಾನ್ ಜಾಲರಿಯನ್ನು (Nylon mesh) ಅಳವಡಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತ.

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ಕಟಾವು ಮಾಡುವುದು (Harvesting)

ಹುಳುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟ 45 ರಿಂದ 60 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ತ್ಯಾಜ್ಯವೆಲ್ಲಾ ಕಪ್ಪಾದ ಪುಡಿಯಂತೆ ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ಸಿದ್ಧವಾದಾಗ ಚಹಾದ ಪುಡಿಯ ಆಕಾರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣಿನ ಮೃದುವಾದ ವಾಸನೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಗೊಬ್ಬರ ಕಟಾವು ಮಾಡುವ 4-5 ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ತೇವಾಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಮೇಲಿರುವ ಎರೆಹುಳುಗಳು ತೇವಾಂಶ ಅರಸಿ ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಆಗ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ತಯಾರಾದ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮೊರದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಾಚಿ ತೆಗೆಯಬೇಕು.
ತೆಗೆದ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು 2 ಎಂಎಂ (2mm) ಜರಡಿಯಲ್ಲಿ ಸೋಸಿ, ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಒಣಗಿಸಿ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿ ಶೇಖರಿಸಿಡಬಹುದು.
ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹೊಸ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಿ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಬಹುದು.

ಎರೆಜಲ (Vermiwash) – ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಟಾನಿಕ್

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸುವಾಗ ತೊಟ್ಟಿಯ ತಳಭಾಗದಿಂದ ಹರಿದು ಬರುವ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ದ್ರವವನ್ನು ‘ಎರೆಜಲ’ (Vermiwash) ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಎರೆಹುಳುಗಳ ದೇಹದಿಂದ ಸ್ರವಿಸುವ ಕಿಣ್ವಗಳು (Enzymes), ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಆಗರವಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಅಂಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟು ತರುವ ಟಾನಿಕ್‌ಗಳಿಗಿಂತ ಇದು ನೂರು ಪಟ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಬಳಸುವ ವಿಧಾನ: 1 ಲೀಟರ್ ಎರೆಜಲಕ್ಕೆ 10 ಲೀಟರ್ ನೀರು ಬೆರೆಸಿ (1:10 ಅನುಪಾತ) ಬೆಳೆಗಳ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಬೆಳೆಗಳು ಹಚ್ಚ ಹಸಿರಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೂವು, ಕಾಯಿ ಕಚ್ಚುವಿಕೆ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ಪ್ರಮಾಣ

ತರಕಾರಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳು: ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ 1 ರಿಂದ 2 ಟನ್ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಬಿತ್ತನೆಗೂ ಮುನ್ನ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು.
ತೆಂಗು, ಅಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಣ್ಣಿನ ಮರಗಳು: ಪ್ರತಿ ಮರಕ್ಕೆ 5 ರಿಂದ 10 ಕೆ.ಜಿ ಯಷ್ಟು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಬುಡದಿಂದ 2-3 ಅಡಿ ದೂರದಲ್ಲಿ ರಿಂಗ್ (ವರ್ತುಲ) ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣು ತೆಗೆದು ಹಾಕಿ, ಮಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ನೀರುಣಿಸಬೇಕು.
ಹೂವಿನ ಗಿಡಗಳು/ಕುಂಡಗಳು: ಪ್ರತಿ ಕುಂಡಕ್ಕೆ 100-200 ಗ್ರಾಂ ನಂತೆ ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನೀಡಿದರೆ ಅದ್ಭುತ ಫಲಿತಾಂಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ರೈತರು ಕೇಳುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (FAQ)

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ನಾನು ಎರೆಹುಳು ತೊಟ್ಟಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕುವುದನ್ನು ಮರೆತರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ? ಉತ್ತರ: ಎರೆಹುಳು ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ ಹುಳುಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆ ಕುಂಠಿತವಾಗಬಹುದು; ಹೆಚ್ಚು ಒಣಗಿದರೆ ಹುಳುಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗಬಹುದು. ತೊಟ್ಟಿಯ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ನೀರು ನಿಂತುಕೊಳ್ಳದಂತೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ತೇವಾಂಶ ಕಾಪಾಡಿ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಬೇವಿನ ಎಲೆಗಳು ಅಥವಾ ಬೇವಿನ ಹಿಂಡಿಯನ್ನು ಎರೆಹುಳು ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಬಹುದೇ? ಉತ್ತರ: ಬೇವಿನ ಎಲೆಗಳು ಕಹಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ಕೀಟನಾಶಕ ಗುಣ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಎರೆಹುಳುಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ತಿನ್ನುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹಾಕುವುದೇ ಆದರೆ, ಅದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕೊಳೆತ ನಂತರ ಅತಿ ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಇತರ ತ್ಯಾಜ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಹಾಕಬೇಕು.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಎಷ್ಟು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಶೇಖರಿಸಿಡಬಹುದು? ಉತ್ತರ: ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರದ ಸಂಗ್ರಹಣಾ ಅವಧಿ ತೇವಾಂಶ, ಶುದ್ಧತೆ, ಪ್ಯಾಕಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ನೆರಳಿನಲ್ಲಿರುವ, ಗಾಳಿ ಹರಿವಿನ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಗುಣಮಟ್ಟ ಹಾಗೂ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ.

ಸಂಬಂಧಿತ ಕೃಷಿ ಲೇಖನಗಳು

ತೀರ್ಮಾನ

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲ, ಅದು ರೈತರು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಗಳಾಗುವ ಮಾರ್ಗವಾಗಿದೆ. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಉಚಿತವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಗಣಿಯನ್ನು ಸುಟ್ಟು ಬೂದಿ ಮಾಡುವ ಬದಲು, ಅದನ್ನು ಎರೆಹುಳುಗಳಿಗೆ ನೀಡಿ ‘ಕಪ್ಪು ಚಿನ್ನ’ವನ್ನಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಬಹುದು. ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯತ್ತ ಮರಳುತ್ತಿರುವ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೈತರೂ ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಎರೆಹುಳು ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ರಸಗೊಬ್ಬರದ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕ ಹಾಗೂ ಸುಸ್ಥಿರ ಕೃಷಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.