ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿ: ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಗೆ ಸರಳ ವಿಧಾನ

ರಾಸಾಯನಿಕ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ (Chemical fertilizers) ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ಇಂದು ನಮ್ಮ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಮಣ್ಣು ಬರಡಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ, ಬೆಳೆಗಳ ಇಳುವರಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳ ಹಾವಳಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಇರುವ ಏಕೈಕ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯತ್ತ ಮರಳುವುದು. ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬುವ ‘ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರ’ ಎಂದರೆ ಅದು ‘ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ’ (Vermicompost). ಎರೆಹುಳುಗಳನ್ನು ರೈತನ ಮಿತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೈತರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದ ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆ ಕೊಟ್ಟು ಗೊಬ್ಬರ ಖರೀದಿಸುವ ಬದಲು, ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಟ್ಟದ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಇದನ್ನು ತಯಾರಿಸುವ ಸರಳ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ಹಂತ-ಹಂತದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ: ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಅದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ?

ಎರೆಹುಳುಗಳು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಜೈವಿಕ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸಗಣಿಯನ್ನು ತಿಂದು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಂಡು ವಿಸರ್ಜಿಸುವ ಹಿಕ್ಕೆಯನ್ನೇ (Casting) ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕಿಂತ (Farmyard manure) 5 ರಿಂದ 10 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕ, ರಂಜಕ, ಪೊಟ್ಯಾಷ್ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ, ಸತು ಮತ್ತು ತಾಮ್ರದಂತಹ ಲಘು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು (Water holding capacity) ವೃದ್ಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ಸಾಟಿ ಇಲ್ಲದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

1. ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಮೂಲ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳು

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸಲು ರೈತರಿಗೆ ದುಬಾರಿ ವಸ್ತುಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಹೊಲದಲ್ಲಿಯೇ ಸಿಗುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು:

• ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿ: 15 ರಿಂದ 20 ದಿನ ಹಳೆಯದಾದ, ಅನಿಲ (Methane gas) ಹೊರಹೋಗಿರುವ ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ. ತಾಜಾ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಕಾವು ಎರೆಹುಳುಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸುತ್ತದೆ.

• ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು: ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳು, ಬಾಳೆ ದಿಂಡು, ಅಡಿಕೆ ಸಿಪ್ಪೆ, ಕಳೆ ಗಿಡಗಳು, ತರಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ರಾಗಿ ಅಥವಾ ಭತ್ತದ ಹುಲ್ಲು ಮುಂತಾದವು.

• ನೀರು: ತೇವಾಂಶ ಕಾಪಾಡಲು ಶುದ್ಧ ನೀರು.

• ಎರೆಹುಳುಗಳು: ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರ ಅಥವಾ ಇತರ ರೈತರಿಂದ ಖರೀದಿಸಿದ ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ಎರೆಹುಳುಗಳು.

ಬಳಸಬಾರದ ವಸ್ತುಗಳು: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಗಾಜು, ಕಲ್ಲು, ರಬ್ಬರ್, ಲೋಹದ ತುಂಡುಗಳು, ಮತ್ತು ನಿಂಬೆ/ಹುಣಸೆಯಂತಹ ಅತಿ ಹುಳಿಯಾದ (Citrus) ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಗುಂಡಿಗೆ ಹಾಕಬಾರದು.

2. ಸೂಕ್ತ ಎರೆಹುಳು ತಳಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಜಾತಿಯ ಎರೆಹುಳುಗಳಿದ್ದರೂ, ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ (Epigeic) ತಳಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಸೂಕ್ತ.

• ಐಸಿನಿಯಾ ಫೆಟಿಡಾ (Eisenia fetida): ಇದನ್ನು ‘ರೆಡ್ ವರ್ಮ್’ (Red worm) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ವೇಗವಾಗಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತಿಂದು ಗೊಬ್ಬರ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

• ಯುಡ್ರಿಲಸ್ ಯುಜಿನಿಯೇ (Eudrilus eugeniae): ಇದನ್ನು ‘ಆಫ್ರಿಕನ್ ನೈಟ್ ಕ್ರಾಲ್ರ್’ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಆಕಾರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಗೊಬ್ಬರ ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ಇವೆರಡೂ ತಳಿಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿವೆ.

3. ಸ್ಥಳದ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ತೊಟ್ಟಿ ನಿರ್ಮಾಣ (Pit Preparation)

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರದ ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸದಾ ನೆರಳು ಇರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ (ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಅಥವಾ ಚಪ್ಪರದ ಅಡಿ) ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು. ಮಳೆ ನೀರು ನೇರವಾಗಿ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಬೀಳದಂತೆ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿ ಇರುವುದು ಕಡ್ಡಾಯ.

• ಸಿಲ್ಪಾಲಿನ್ ಬ್ಯಾಗ್ (Silpaulin Vermi bed): ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಮೆಂಟ್ ತೊಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟುವ ಬದಲು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ 12 ಅಡಿ ಉದ್ದ, 4 ಅಡಿ ಅಗಲ ಮತ್ತು 2 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ಹೆಚ್.ಡಿ.ಪಿ.ಇ (HDPE) ವರ್ಮಿ ಬೆಡ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಖರ್ಚಿನ ವಿಧಾನವಾಗಿದೆ.

• ಸಿಮೆಂಟ್ ಅಥವಾ ಇಟ್ಟಿಗೆ ತೊಟ್ಟಿ: ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾದರೆ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ 3 ಅಡಿ ಅಗಲ, 10 ಅಡಿ ಉದ್ದ ಮತ್ತು ಗರಿಷ್ಠ 2 ಅಡಿ ಎತ್ತರದ ತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು. ತೊಟ್ಟಿಯ ಎತ್ತರ 2 ಅಡಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಾರದು, ಏಕೆಂದರೆ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ಕೊರತೆಯಾಗಿ ಹುಳುಗಳು ಸಾಯಬಹುದು.

4. ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ತುಂಬುವ ಹಂತ-ಹಂತದ ವಿಧಾನ (Layering Process)

ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತುಂಬುವುದು ಯಶಸ್ವಿ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಯ ಗುಟ್ಟು.

1. ಮೊದಲನೇ ಪದರ (ತಳಪಾಯ): ತೊಟ್ಟಿಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ 2-3 ಇಂಚು ದಪ್ಪಕ್ಕೆ ಕಬ್ಬಿನ ಸಿಪ್ಪೆ, ಭತ್ತದ ಹೊಟ್ಟು ಅಥವಾ ತೆಂಗಿನ ನಾರನ್ನು ಹರಡಬೇಕು. ಇದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

2. ಎರಡನೇ ಪದರ: ಇದರ ಮೇಲೆ 1-2 ಇಂಚು ದಪ್ಪದ ಸಗಣಿಯ ರೊಚ್ಚು (Slurry) ಹಾಕಬೇಕು.

3. ಮೂರನೇ ಪದರ: ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಒಣ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಸೊಪ್ಪನ್ನು 3-4 ಇಂಚು ದಪ್ಪಕ್ಕೆ ಹರಡಬೇಕು.

4. ನಾಲ್ಕನೇ ಪದರ: ಮತ್ತೆ ಸಗಣಿಯ ಪದರವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು. ಹೀಗೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಗಣಿಯನ್ನು ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಪದರಗಳಾಗಿ (Sandwich method) ತೊಟ್ಟಿ ತುಂಬುವವರೆಗೆ (ಗರಿಷ್ಠ 2 ಅಡಿ) ಹಾಕುತ್ತಾ ಬರಬೇಕು.

5. ಪ್ರತಿ ಪದರ ಹಾಕುವಾಗಲೂ ಲಘುವಾಗಿ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು.

5. ಎರೆಹುಳುಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದು ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ

ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ತುಂಬಿದ ನಂತರ 10-15 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಅದರ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿದಿನ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಸ್ವಲ್ಪ ಕೊಳೆತು, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಬಿಸಿ (Heat) ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ.

• ತಾಪಮಾನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದ ನಂತರ (ಸುಮಾರು 25°C), ಪ್ರತಿ 10 ಅಡಿ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಸುಮಾರು 2 ರಿಂದ 3 ಕೆ.ಜಿ (ಸಾವಿರಾರು ಹುಳುಗಳು) ಎರೆಹುಳುಗಳನ್ನು ಮೇಲ್ಮೈ ಮೇಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಿಡಬೇಕು. ಹುಳುಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

• ಹುಳುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ತೊಟ್ಟಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಹಳೆಯ ಗೋಣಿ ಚೀಲ ಅಥವಾ ತೆಂಗಿನ ಗರಿಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಬೇಕು. ಇದು ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹುಳುಗಳಿಗೆ ಕತ್ತಲೆಯ ವಾತಾವರಣ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ (ಎರೆಹುಳುಗಳು ಬೆಳಕನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ).

• ತೇವಾಂಶ ನಿರ್ವಹಣೆ: ಗೊಬ್ಬರದ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ಶೇ. 50-60 ರಷ್ಟು ತೇವಾಂಶ ಇರಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ 2-3 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಗೋಣಿ ಚೀಲದ ಮೇಲೆ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಅತಿಯಾಗಿ ನೀರು ಹಾಕಿ ಕೆಸರು ಮಾಡಬಾರದು.

6. ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ

ಎರೆಹುಳುಗಳಿಗೆ ಇರುವೆ, ಗೆದ್ದಲು, ಇಲಿ, ಹೆಗ್ಗಣ, ಕಪ್ಪೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳು ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರುಗಳು.

• ಇರುವೆಗಳ ಕಾಟ ತಪ್ಪಿಸಲು ತೊಟ್ಟಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆ (Water channel) ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕು ಅಥವಾ ಬೇವಿನ ಎಣ್ಣೆ ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು.

• ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹುಳುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನದಂತೆ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಬಲೆಯಿಂದ (Nylon net) ಮುಚ್ಚುವುದು ಸೂಕ್ತ.

7. ಗೊಬ್ಬರ ಕಟಾವು ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ (Harvesting)

ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಸುಮಾರು 45 ರಿಂದ 60 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ತ್ಯಾಜ್ಯವೆಲ್ಲವೂ ಚಹಾದ ಪುಡಿಯ (Tea powder) ಆಕಾರಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಶುದ್ಧ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ.

• ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಾಗಿದೆ ಎಂದು ಖಚಿತವಾದಾಗ, 3-4 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ತೇವಾಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ, ಹುಳುಗಳೆಲ್ಲವೂ ತಾನಾಗಿಯೇ ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

• ಆಗ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರಂಧ್ರಯುಕ್ತ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮೊರದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಾಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

• ಕಲೆಹಾಕಿದ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ರಾಶಿ ಹಾಕಿ, ಜರಡಿ (Sieve) ಹಿಡಿಯಬೇಕು. ಜರಡಿ ಹಿಡಿಯುವಾಗ ಉಳಿಯುವ ಕಸ ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು (Cocoons) ಮತ್ತೆ ಹೊಸ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಬೇಕು.

• ತಯಾರಾದ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಕ್ಷಣ ಜಮೀನಿಗೆ ಬಳಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಪಾಲಿಥಿನ್ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ತೇವಾಂಶವಿರುವ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಬಹುದು.

ತೀರ್ಮಾನ: ಕೃಷಿ ವೆಚ್ಚ ಕಡಿತ ಮತ್ತು ಸುಸ್ಥಿರ ಆದಾಯ

ರೈತರು ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ 2-3 ವರ್ಮಿ ಬೆಡ್‌ಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ತಮ್ಮ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಬೇಕಾಗುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಾವೇ ಉತ್ಪಾದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಾಯಿಗಳ ರಸಗೊಬ್ಬರದ ಖರ್ಚು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಬೆಳೆಗಳು ಬರಗಾಲವನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಇಳುವರಿ ದ್ವಿಗುಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನರ್ಸರಿಗಳು ಮತ್ತು ನಗರದ ಕೈತೋಟಗಳಿಗಾಗಿ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಕೆ.ಜಿ.ಗೆ 10-15 ರೂಪಾಯಿ ಕೊಟ್ಟು ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ರೈತರಿಗೆ ಇದೊಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಪರ್ಯಾಯ ಆದಾಯದ ಮೂಲವೂ ಹೌದು. ಮಣ್ಣನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಮತ್ತು ರೈತನನ್ನು ಬೆಳೆಸುವ ಈ ವಿಧಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೈತನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿ: ಮುಖ್ಯ ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು

• ಸರಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ವಸಂಸ್ಕರಿಸಿದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ.
• ಹೆಚ್ಚು ಶಾಖ, ನೀರು ನಿಲ್ಲುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ತೀವ್ರ ಒಣಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಎರೆಹುಳುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ.
• ಗೊಬ್ಬರದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಗೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರದ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯಿರಿ.

ಅಧಿಕೃತ ಅಥವಾ ಮೂಲ ಮಾಹಿತಿ: ICAR ಅಧಿಕೃತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮೂಲ.

ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನ: ರಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಣ್ಣು ನಿರ್ವಹಣೆ.

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ: ರೈತರಿಗೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿ

• ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರದ ಹಾಸಿನಲ್ಲಿ ನೀರು ನಿಲ್ಲದಂತೆ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾಗಿ ಒಣಗದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ.
• ಕೀಟನಾಶಕದಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾದ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಎರೆಹುಳುಗಳಿಗೆ ನೀಡಬೇಡಿ; ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರದ ಶಿಫಾರಸು ಅನುಸರಿಸಿ.

ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು

• ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯದಿಂದ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿ
• ಮಣ್ಣು ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಕ್ರಮಗಳು