ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯ: ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಬಳಸಿ ‘ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ’ (Vermicompost) ತಯಾರಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? ರೈತರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ

ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿಯ ಆಸೆಯಿಂದ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ (Chemical Fertilizers) ಬಳಕೆ ಮಿತಿಮೀರಿದೆ. ಯೂರಿಯಾ, ಡಿಎಪಿ (DAP) ಮತ್ತು ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸುರಿಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಇಂದು ನಮ್ಮ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ಮಣ್ಣು ತನ್ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ನಿರ್ಜೀವವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಾವಯವ ಇಂಗಾಲದ (Organic Carbon) ಪ್ರಮಾಣ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿದಿದ್ದು, ಎಷ್ಟೇ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರ ಹಾಕಿದರೂ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ದೊರೆಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ರೈತರಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರದ ಖರ್ಚು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಹೊರತು ಇಳುವರಿ ಮತ್ತು ಲಾಭ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಏಕೈಕ, ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ ‘ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ’ (Vermicompost) ಬಳಕೆ.

ರೈತರು ಕೃಷಿ ಪರಿಕರಗಳಿಗಾಗಿ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸುವುದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನಲ್ಲೇ ಸಿಗುವ ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಗಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಎರೆಹುಳುವನ್ನು ‘ರೈತನ ಮಿತ್ರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಸರ್ಗದ ಈ ಅದ್ಭುತ ಜೀವಿಗಳು ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತಿಂದು ವಿಸರ್ಜಿಸುವ ಮಲವೇ (Casting) ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಅಮೃತ ಸಮಾನವಾದ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ. ಕೃಷಿ ಸಲಹೆ ವಿಭಾಗದ ಈ ವಿಶೇಷ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ, ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರದ ಮಹತ್ವ, ಸೂಕ್ತ ಎರೆಹುಳುಗಳ ಆಯ್ಕೆ, ತೋಟದಲ್ಲೇ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸುವ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಬಳಸುವ ಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ (Vermicompost) ಎಂದರೇನು? ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನಗಳೇನು?

ಎರೆಹುಳುಗಳು ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಸ್ಯಜನ್ಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳು, ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಯನ್ನು ತಿಂದು ಜೀರ್ಣಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊರಹಾಕುವ ವಿಸರ್ಜಿತ ವಸ್ತುವನ್ನೇ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಚಹಾದ ಪುಡಿಯಂತೆ (Tea dust) ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಯಾವುದೇ ದುರ್ವಾಸನೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕಿಂತ (FYM) ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರವು ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮುಖ ಉಪಯೋಗಗಳು:

1. ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಆಗರ: ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕ (Nitrogen), ರಂಜಕ (Phosphorus), ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಷ್ (Potassium) ಅಂಶಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ, ಸತು, ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದಂತಹ ಲಘು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತವೆ.

2. ಬೇರುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಕಾರಿ: ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಸಸ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವ ‘ಆಕ್ಸಿನ್’ (Auxins) ಮತ್ತು ‘ಜಿಬ್ಬರೆಲಿನ್’ (Gibberellins) ಎಂಬ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಇದು ಬೆಳೆಗಳ ಬೇರುಗಳು ಆಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಬಲವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

3. ನೀರು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ: ಈ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ರಚನೆ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ (Water holding capacity) ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕಡಿಮೆ ನೀರಾವರಿಯಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಗಳು ಒಣಗುವುದಿಲ್ಲ.

4. ಉಪಯುಕ್ತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳು: ಎರೆಹುಳುವಿನ ಕರುಳಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಉಪಯುಕ್ತ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳು ಗೊಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರಿದಾಗ ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರೋಗಾಣುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡುತ್ತವೆ.

ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಎರೆಹುಳು ಪ್ರಭೇದಗಳು

ನಮ್ಮ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನ ಆಳದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ನಾಡಹುಳುಗಳು (Deep burrowers) ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಅವು ಮಣ್ಣನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಕೃತಕವಾಗಿ ತೊಟ್ಟಿಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸಲು ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿನ್ನುವ (Surface feeders) ವಿಶೇಷ ತಳಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.

• ಐಸಿನಿಯಾ ಫೆಟಿಡಾ (Eisenia fetida): ಇದನ್ನು ‘ರೆಡ್ ವಿಗ್ಲರ್’ (Red Wiggler) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು, ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತಿಂದು ಗೊಬ್ಬರ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ತಳಿ.

• ಯುಡ್ರಿಲಸ್ ಯುಜಿನಿಯೆ (Eudrilus eugeniae): ಇದನ್ನು ‘ಆಫ್ರಿಕನ್ ಎರೆಹುಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹುಳು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಮರಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಬಲ್ಲದು.

ಸ್ಥಳದ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ತೊಟ್ಟಿ ನಿರ್ಮಾಣ (Vermibed Preparation)

ಎರೆಹುಳುಗಳಿಗೆ ಸೂರ್ಯನ ನೇರ ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಳೆ ಆಗಿಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸುವ ಸ್ಥಳವು ಸದಾ ತಂಪಾಗಿರಬೇಕು.

• ಸ್ಥಳದ ಆಯ್ಕೆ: ತೋಟದಲ್ಲಿ ಮರಗಳ ನೆರಳು ಇರುವ ಎತ್ತರವಾದ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ. ಮಳೆ ನೀರು ಹರಿದುಬಂದು ತೊಟ್ಟಿಗೆ ನುಗ್ಗದಂತೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸಬೇಕು. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದರೆ ಮೇಲ್ಛಾವಣಿಯಾಗಿ ತೆಂಗಿನ ಗರಿಗಳು, ಹಸಿರು ನೆರಳು ಪರದೆ (Green shade net) ಅಥವಾ ಶೀಟ್ ಬಳಸಿ ಚಪ್ಪರ ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು.

• ತೊಟ್ಟಿಯ ಅಳತೆ ಮತ್ತು ವಿಧಗಳು: ರೈತರು ಸಿಮೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಇಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಬಳಸಿ ಶಾಶ್ವತ ತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ‘ಹೆಚ್.ಡಿ.ಪಿ.ಇ ವರ್ಮಿಬೆಡ್’ (HDPE Vermibed / Silpaulin bags) ಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.

• ಆದರ್ಶ ಅಳತೆ: ತೊಟ್ಟಿಯ ಉದ್ದ ರೈತರ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ 10 ರಿಂದ 15 ಅಡಿ ಇರಬಹುದು. ಅಗಲ 3 ರಿಂದ 4 ಅಡಿ ಇರಬೇಕು (ಗೊಬ್ಬರ ತೆಗೆಯಲು ಸುಲಭವಾಗಲು). ಗಮನಿಸಿ: ತೊಟ್ಟಿಯ ಆಳ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ 2 ರಿಂದ 2.5 ಅಡಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿರಬಾರದು. ಆಳ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಗಾಳಿಯಾಡದೆ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶಾಖ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ಹುಳುಗಳು ಸಾಯುತ್ತವೆ.

ಬೇಕಾಗುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು

ಒಂದು 10 ಅಡಿ ಉದ್ದ, 3 ಅಡಿ ಅಗಲದ ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ:

1. ತಂಪಾದ ಮತ್ತು ಅರೆ-ಕಳಿತ ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿ (Cow dung) – 200 ರಿಂದ 250 ಕೆ.ಜಿ.

2. ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ (ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳು, ಬಾಳೆ ದಿಂಡು, ಕಳೆ ಗಿಡಗಳು, ತರಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಕಬ್ಬಿನ ರವದಿ) – 200 ರಿಂದ 300 ಕೆ.ಜಿ.

3. ತೆಂಗಿನ ನಾರು ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ಕೊಂಬೆಗಳು – ತೊಟ್ಟಿಯ ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ.

4. ಎರೆಹುಳುಗಳು – 1.5 ರಿಂದ 2 ಕೆ.ಜಿ (ಅಂದಾಜು 1500 ರಿಂದ 2000 ಹುಳುಗಳು).

5. ಹಳೆಯ ಗೋಣಿ ಚೀಲಗಳು (Gunny bags) – ಮುಚ್ಚಲು.

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸುವ ಹಂತ-ಹಂತದ ವಿಧಾನ

ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಯು ಒಂದು ಕಲೆಯಾಗಿದ್ದು, ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ (Layering) ತುಂಬಬೇಕು:

ಹಂತ 1: ತಳಪಾಯ (Bedding Layer) ತೊಟ್ಟಿಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 2 ರಿಂದ 3 ಇಂಚು ದಪ್ಪದವರೆಗೆ ತೆಂಗಿನ ನಾರು, ಸಣ್ಣ ಕಡ್ಡಿಗಳು ಅಥವಾ ಕಬ್ಬಿನ ರವದಿಯನ್ನು ಹರಡಬೇಕು. ಇದು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರು ಬಸಿದು ಹೋಗಲು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಹಂತ 2: ಸಗಣಿಯ ಪದರ ಇದರ ಮೇಲೆ 2 ಇಂಚು ದಪ್ಪದವರೆಗೆ ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿಯನ್ನು ತೆಳುವಾಗಿ ಹರಡಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು. ಎಚ್ಚರಿಕೆ: ಹೊಸದಾಗಿ ಹಾಕಿದ ಬಿಸಿ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು. ಸಗಣಿಯನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ 15 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಹೊರಗಡೆ ಆರಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿನ ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲ ಮತ್ತು ಶಾಖ ಕಡಿಮೆಯಾದ ನಂತರವೇ ಬಳಸಬೇಕು.

ಹಂತ 3: ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಪದರ ಸಗಣಿಯ ಮೇಲೆ 3 ರಿಂದ 4 ಇಂಚು ದಪ್ಪದವರೆಗೆ ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು (ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದ್ದು) ಹರಡಬೇಕು.

ಹಂತ 4: ಪದರಗಳ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಮತ್ತೆ ಸಗಣಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ತ್ಯಾಜ್ಯ – ಹೀಗೆ ತೊಟ್ಟಿ ತುಂಬುವವರೆಗೆ (ಗರಿಷ್ಠ 2 ಅಡಿ ಎತ್ತರದವರೆಗೆ) ಪದರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಪದರ ಹಾಕಿದಾಗಲೂ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸಿ ತೇವಾಂಶ ಕಾಪಾಡಬೇಕು. ಕೊನೆಯ ಪದರವು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಸಗಣಿಯಾಗಿರಬೇಕು.

ಹಂತ 5: ಹುಳುಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದು ತೊಟ್ಟಿ ತುಂಬಿ 2-3 ದಿನಗಳ ನಂತರ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ 2 ಕೆ.ಜಿ ಎರೆಹುಳುಗಳನ್ನು ಸಮನಾಗಿ ಹರಡಬೇಕು. ಹುಳುಗಳು ತಾವಾಗಿಯೇ ತ್ಯಾಜ್ಯದ ಒಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ತುರುಕಬಾರದು.

ಹಂತ 6: ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹುಳುಗಳು ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತೊಟ್ಟಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗವನ್ನು ಹಳೆಯ ಸೆಣಬಿನ ಗೋಣಿ ಚೀಲಗಳಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮುಚ್ಚಬೇಕು. (ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲ ಬಳಸಬಾರದು). ಪ್ರತಿದಿನ ಈ ಗೋಣಿ ಚೀಲಗಳ ಮೇಲೆ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಬೇಸಿಗೆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ನೀರು ಹಾಕುವುದು ಅಗತ್ಯ. ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 40 ರಿಂದ 50 ರಷ್ಟು ತೇವಾಂಶ ಸದಾ ಇರಬೇಕು.

ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳು (ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ)

• ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಮತ್ತು ಗಾಜು ಬೇಡ: ತ್ಯಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಗಾಜು, ರಬ್ಬರ್, ಬೀಡಿ-ಸಿಗರೇಟು ತುಂಡುಗಳು ಅಥವಾ ಕಬ್ಬಿಣದ ವಸ್ತುಗಳು ಇರಬಾರದು.

• ಇರುವೆ ಮತ್ತು ಗೆದ್ದಲು ನಿಯಂತ್ರಣ: ಇರುವೆಗಳು ಎರೆಹುಳುಗಳ ಬದ್ಧ ಶತ್ರುಗಳು. ಆದ್ದರಿಂದ ತೊಟ್ಟಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ಸಣ್ಣ ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ನೀರು ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಮಾಡಬೇಕು (Water channel). ಇದು ಇರುವೆಗಳು ಒಳಬರದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.

• ಕಪ್ಪೆ ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಹಾವಳಿ: ಕಪ್ಪೆಗಳು, ಇಲಿಗಳು ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಎರೆಹುಳುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೈಲಾನ್ ಜಾಲರಿಯನ್ನು (Nylon mesh) ಕಟ್ಟುವುದು ಸುರಕ್ಷಿತ.

• ಹುಳಿ ಮತ್ತು ಖಾರದ ವಸ್ತುಗಳು: ಲಿಂಬೆ, ಕಿತ್ತಳೆ ಸಿಪ್ಪೆಗಳು, ಈರುಳ್ಳಿ, ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಮತ್ತು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ಎರೆಹುಳು ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಬಾರದು.

ಗೊಬ್ಬರ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಿಕೆ (Harvesting)

ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಅಂದಾಜು 45 ರಿಂದ 60 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ತ್ಯಾಜ್ಯವು ಚಹಾದ ಪುಡಿಯಂತೆ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಗೊಬ್ಬರ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಸಂಕೇತ.

• ಗೊಬ್ಬರ ತೆಗೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ 3-4 ದಿನಗಳ ಮುಂಚೆ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ತೇವಾಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಹುಳುಗಳೆಲ್ಲವೂ ತೊಟ್ಟಿಯ ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ.

• ನಂತರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಅಥವಾ ಮರದ ಸಾಧನದಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೆರೆದು (Scraping) ಬೇರ್ಪಡಿಸಬೇಕು.

• ತೆಗೆದ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು 2 ಎಂ.ಎಂ. ಜರಡಿಯಲ್ಲಿ (Sieve) ಶೋಧಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಕಸವನ್ನು ಮತ್ತು ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಬೇಕು. ಶೋಧಿಸಿದ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಆರಲು ಬಿಟ್ಟು, ನಂತರ ಗೋಣಿ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಶೇಖರಿಸಿಡಬಹುದು.

ಬಳಸುವ ವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣ

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಬೆಳೆಗಳಿಗೂ ಬಳಸಬಹುದು.

• ತರಕಾರಿ ಮತ್ತು ಹೂವಿನ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ: ಬಿತ್ತನೆ ಅಥವಾ ನಾಟಿ ಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಕರೆಗೆ 1 ರಿಂದ 2 ಟನ್ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು.

• ಹಣ್ಣಿನ ಗಿಡಗಳಿಗೆ (ಅಡಿಕೆ, ತೆಂಗು, ಮಾವು): ಸಣ್ಣ ಗಿಡಗಳಿಗೆ 1-2 ಕೆ.ಜಿ ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಮರಗಳಿಗೆ 3-5 ಕೆ.ಜಿ ಯಂತೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಬುಡಕ್ಕೆ ಹಾಕಿ ಮಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಬೇಕು.

• ಕುಂಡದ ಗಿಡಗಳಿಗೆ (Pots): ಪ್ರತಿ ಕುಂಡಕ್ಕೆ 100 ರಿಂದ 200 ಗ್ರಾಂ ನಷ್ಟು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನೀಡಿದರೆ ಗಿಡಗಳು ಹುಲುಸಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ.

ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಆದಾಯದ ಮೂಲ: ರೈತರು ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಕೇವಲ ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೂ ತಯಾರಿಸಬಹುದು. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕೆ.ಜಿ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕೆ 8 ರಿಂದ 12 ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಬೆಲೆಯಿದೆ. ನರ್ಸರಿಗಳು, ನಗರ ಪ್ರದೇಶದ ಕೈತೋಟದವರು ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಕರು ಇದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ, ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುವ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಎರೆಹುಳುಗಳನ್ನು ಇತರ ರೈತರಿಗೆ ಕೆ.ಜಿಗೆ 300 ರಿಂದ 500 ರೂಪಾಯಿಯಂತೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ ಉಪ-ಆದಾಯವನ್ನೂ ಗಳಿಸಬಹುದು.

ತೀರ್ಮಾನ: ರಾಸಾಯನಿಕ ಮುಕ್ತ, ವಿಷಮುಕ್ತ ಆಹಾರ ಬೆಳೆಯುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಯು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೈತನ ಮನೆಯಲ್ಲೂ ಆಗಬೇಕಾದ ಕ್ರಾಂತಿಯಾಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿ ಸುಡುವ ಬದಲು, ಅದನ್ನು ಎರೆಹುಳುಗಳ ಮೂಲಕ ‘ಕಪ್ಪು ಚಿನ್ನ’ವನ್ನಾಗಿ (Black Gold) ಪರಿವರ್ತಿಸುವ ಜಾಣ್ಮೆ ರೈತರದಾಗಬೇಕು. ಒಮ್ಮೆ ಬಂಡವಾಳ ಹಾಕಿ ತೊಟ್ಟಿ ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ವರ್ಷಾನುಗಟ್ಟಲೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾ, ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು: ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ನಿರ್ವಹಣೆ ಹಾಗೂ ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಸಲಹೆಗಳು.