ಜಾನುವಾರು ಕಾಲು ಬಾಯಿ ರೋಗ: ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ

ಕರ್ನಾಟಕದಾದ್ಯಂತ ಹಿಂಗಾರು ಮಳೆಯ ಅಬ್ಬರ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದು, ಕೃಷಿ ಬೆಳೆಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಯ ಮೇಲೂ ಇದು ತೀವ್ರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ. ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳ ಈ ನಿರಂತರ ಮಳೆ ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣವು ಜಾನುವಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಹರಡಲು ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಸು, ಎಮ್ಮೆ, ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಅತಿ ಭಯಾನಕ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವಾದ ‘ಕಾಲು ಮತ್ತು ಬಾಯಿ ರೋಗ’ (Foot and Mouth Disease – FMD) ಉಲ್ಬಣಗೊಳ್ಳುವ ಭೀತಿ ಎದುರಾಗಿದೆ.

ರಾಜ್ಯದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ರೈತರಿಗೆ ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯೇ ದೈನಂದಿನ ಆದಾಯದ ಪ್ರಮುಖ ಮೂಲವಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಕಾಲು ಮತ್ತು ಬಾಯಿ ರೋಗ ಬಂದರೆ ಹಾಲಿನ ಇಳುವರಿ ಶೇಕಡಾ 50 ರಿಂದ 80 ರಷ್ಟು ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿದರೂ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಮೊದಲಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮರಳಲು ತಿಂಗಳುಗಳೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ರೈತರಿಗೆ ಅಪಾರ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ, ರೋಗ ಹರಡುವ ಮುನ್ನವೇ ರೈತರು ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡು ಸೂಕ್ತ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಮತ್ತು ಬಾಯಿ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಹರಡುವಿಕೆ, ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರದ ಲಸಿಕಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಾಗೂ ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಾಲು ಮತ್ತು ಬಾಯಿ ರೋಗ (FMD) ಎಂದರೇನು?

ಕಾಲು ಮತ್ತು ಬಾಯಿ ರೋಗವು ‘ಆಪ್ತೋ ವೈರಸ್’ (Apthovirus) ಎಂಬ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ವೈರಾಣು ರೋಗವಾಗಿದೆ. ಇದು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಸೀಳು ಗೊರಸು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾದ ಹಸು, ಎಮ್ಮೆ, ಕುರಿ, ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ಹಂದಿಗಳಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕದ ಮೂಲಕ ಹರಡುವ ರೋಗವಾಗಿದ್ದು, ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಸುವಿಗೆ ಬಂದರೆ, ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಯ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಹರಡುವಷ್ಟು ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾಗಿದೆ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶ ಭರಿತ ಗಾಳಿಯು ವೈರಸ್‌ಗಳು ಬಹುದೂರದವರೆಗೆ ಚಲಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಜಾನುವಾರುಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಪ್ರಮುಖ ಲಕ್ಷಣಗಳು

ರೈತರು ತಮ್ಮ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ರೋಗದ ಆರಂಭಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಬೇಗನೆ ಗುರುತಿಸಿದರೆ, ತಕ್ಷಣವೇ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಿ ಪ್ರಾಣಾಪಾಯ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು.

ತೀವ್ರ ಜ್ವರ: ರೋಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ 104 ರಿಂದ 106 ಡಿಗ್ರಿ ಫ್ಯಾರನ್‌ಹೀಟ್‌ವರೆಗೂ ತೀವ್ರ ಜ್ವರ ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಂಕಾಗಿ ಮೂಲೆ ಸೇರುತ್ತವೆ.
ವಿಪರೀತ ಜೊಲ್ಲು ಸುರಿಸುವುದು: ಬಾಯಿಯ ಒಳಭಾಗ, ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ವಸಡುಗಳ ಮೇಲೆ ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಏಳುತ್ತವೆ. ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಒಡೆದು ಹುಣ್ಣಾಗುವುದರಿಂದ ನೋವು ತಾಳಲಾರದೆ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಬಾಯಿಂದ ನೊರೆ ಮತ್ತು ಜೊಲ್ಲನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಸುರಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ.
ಆಹಾರ ತ್ಯಜಿಸುವುದು: ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣಿರುವುದರಿಂದ ಮೇವು ಅಗಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ, ಜಾನುವಾರುಗಳು ಮೇವು ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಮತ್ತು ನೀರು ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತವೆ.
ಕುಂಟುವುದು: ಕಾಲುಗಳ ಗೊರಸಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ (ಸೀಳಿನಲ್ಲಿ) ಕೆಂಪು ಗುಳ್ಳೆಗಳು ಮೂಡಿ ನಂತರ ಒಡೆದು ದೊಡ್ಡ ಹುಣ್ಣುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳು ನಡೆಯಲಾಗದೆ ಕುಂಟುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಬಾರಿ ಹುಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಹುಳುಗಳು ಬೀಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.
ಹಾಲಿನ ಇಳುವರಿ ಕುಸಿತ: ರೋಗ ತಗುಲಿದ ಕೇವಲ ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭ ಧರಿಸಿದ ಹಸುಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಪಾತವಾಗುವ (Abortion) ಅಪಾಯವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಕರುಗಳಿಗೆ ರೋಗ ಬಂದರೆ ಹೃದಯ ಸ್ತಂಭನದಿಂದ ಹಠಾತ್ ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತವೆ.

ರೋಗ ಹರಡುವ ವಿಧಾನಗಳು

ಈ ರೋಗವು ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಪ್ರಾಣಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಾಣಿಗೆ ಹರಡುತ್ತದೆ:

ನೇರ ಸಂಪರ್ಕ: ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಜೊತೆ ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಜಾನುವಾರುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಮೇಯಲು ಬಿಟ್ಟಾಗ, ಒಂದೇ ತೊಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಕುಡಿಸಿದಾಗ ಹರಡುತ್ತದೆ.
ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ನೀರು: ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ವೈರಸ್ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಜೊಲ್ಲು, ಮೂತ್ರ ಅಥವಾ ಸಗಣಿ ಬೆರೆತ ನೀರು ಹರಿದು ಬಂದು, ಆ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೂ ತಗುಲುತ್ತದೆ.
ಮನುಷ್ಯರು ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳು: ರೋಗಬಂದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಬಟ್ಟೆ, ಚಪ್ಪಲಿ ಅಥವಾ ವಾಹನಗಳ ಟೈರ್‌ಗಳ ಮೂಲಕವೂ ವೈರಸ್ ಬೇರೆ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ಹೊಸ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಖರೀದಿ: ಸಂತೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಊರಿನಿಂದ ತಂದ ಹೊಸ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ರೋಗವಿದ್ದು, ಅವುಗಳನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹಳೆಯ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಜೊತೆ ಕಟ್ಟಿದಾಗ ರೋಗ ಹರಡುತ್ತದೆ.

ರೈತರು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ತುರ್ತು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಕ್ರಮಗಳು

ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಹೈನುಗಾರರು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸಬೇಕು:

1. ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಪ್ರತ್ಯೇಕೀಕರಣ (Isolation)

ಯಾವುದಾದರೂ ಜಾನುವಾರಿನಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬಂದರೆ, ಕ್ಷಣಾರ್ಧವೂ ತಡಮಾಡದೆ ಆ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಗೆ ಅಥವಾ ದೂರದ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಮೇವು ಮತ್ತು ನೀರು ಒದಗಿಸಬೇಕು. ರೋಗಗ್ರಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಯ ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಬಳಿ ಹೋಗುವ ಮುನ್ನ ಸೋಪ್ ಅಥವಾ ಡೆಟಾಲ್‌ನಿಂದ ಕೈಕಾಲುಗಳನ್ನು ಶುಚಿಯಾಗಿ ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

2. ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮತ್ತು ಸೋಂಕು ನಿವಾರಣೆ

ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ನಿಲ್ಲದಂತೆ ಎಚ್ಚರವಹಿಸಿ. ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ನೆಲವು ಯಾವಾಗಲೂ ಒಣಗಿರುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ. ಪ್ರತಿದಿನ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಶೇಕಡಾ 4ರ ಸೋಡಿಯಂ ಕಾರ್ಬೋನೇಟ್ (ಅಡುಗೆ ಸೋಡಾ) ಅಥವಾ ಡೆಟಾಲ್, ಫಿನೈಲ್ ಬಳಸಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಿ. ಸುಣ್ಣದ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ಬ್ಲೀಚಿಂಗ್ ಪೌಡರ್ ಅನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಹಾಗೂ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಉದುರಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ವೈರಾಣುಗಳು ಮತ್ತು ನೊಣಗಳ ಹಾವಳಿ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.

3. ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮತ್ತು ಮನೆಮದ್ದು

ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡ ಕೂಡಲೇ ಪಶುವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸುವುದು ಅತಿ ಮುಖ್ಯ. ವೈದ್ಯರು ಬರುವ ಮುನ್ನ ರೈತರು ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಪ್ರಥಮ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು:

ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಪರ್ಮಾಂಗನೇಟ್ ದ್ರಾವಣ: ಒಂದು ಲೀಟರ್ ಉಗುರುಬೆಚ್ಚಗಿನ ನೀರಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ ಪರ್ಮಾಂಗನೇಟ್ (PP powder) ಬೆರೆಸಿ ತಿಳಿ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣದ ದ್ರಾವಣ ತಯಾರಿಸಿ. ಈ ದ್ರಾವಣದಿಂದ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳ ಹುಣ್ಣುಗಳನ್ನು ದಿನಕ್ಕೆ 2-3 ಬಾರಿ ತೊಳೆಯಬೇಕು.
ಬೇವು ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನದ ಲೇಪನ: ಬೇವಿನ ಎಲೆಗಳನ್ನು ನುಣ್ಣಗೆ ಅರೆದು, ಅದಕ್ಕೆ ಅರಿಶಿನ ಪುಡಿ ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪ ಕೊಬ್ಬರಿ ಎಣ್ಣೆ ಬೆರೆಸಿ ಪೇಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ ಕಾಲುಗಳ ಹುಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಹಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಹುಣ್ಣು ಬೇಗನೆ ಒಣಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹುಳುಗಳು ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ.
ಮೃದುವಾದ ಆಹಾರ: ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣಿರುವುದರಿಂದ ಕಠಿಣವಾದ ಒಣಹುಲ್ಲನ್ನು ನೀಡಬಾರದು. ಬದಲಾಗಿ ರಾಗಿ ಅಂಬಲಿ, ಬೆಲ್ಲದ ನೀರು, ಮತ್ತು ಮೃದುವಾದ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲನ್ನು ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ನೀಡಬೇಕು.

4. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರದ ನಿರ್ವಹಣೆ

ಜಾನುವಾರುಗಳಲ್ಲಿ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಪೌಷ್ಟಿಕ ಆಹಾರ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನಂಶ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಒಣ ಮೇವು ಮತ್ತು ಹಸಿರು ಮೇವನ್ನು ಸಮಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿ ನೀಡಿ. ಹಿಂಡಿ, ಬೂಸಾ, ಮತ್ತು ಖನಿಜ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು (Mineral Mixture) ಪ್ರತಿದಿನ ತಪ್ಪದೆ ಆಹಾರದೊಂದಿಗೆ ನೀಡುವುದರಿಂದ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ನೆರವು ಮತ್ತು ಲಸಿಕಾ ಅಭಿಯಾನ

ಕಾಲು ಮತ್ತು ಬಾಯಿ ರೋಗಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಔಷಧಿಯಿಲ್ಲ. ಬಂದ ಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬಾರದಂತೆ ತಡೆಯುವುದೇ ಜಾಣತನ. ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಲು ಇರುವ ಏಕೈಕ ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರವೆಂದರೆ ‘ಲಸಿಕೆ’ (Vaccination).

ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಜಾನುವಾರು ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ (NADCP) ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರದ ಪಶುಸಂಗೋಪನಾ ಇಲಾಖೆಯ ವತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿ ಆರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ (ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಫೆಬ್ರವರಿ-ಮಾರ್ಚ್ ಮತ್ತು ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ) ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಉಚಿತವಾಗಿ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳ ಮೇಲ್ಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲಾ ಕರುಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಕ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಬೇಕು.
ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಿದ ನಂತರ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಕಿವಿಗೆ ಓಲೆ (Ear Tagging) ಹಾಕಿಸಿರುವುದನ್ನು ಮತ್ತು INAPH ಪೋರ್ಟಲ್‌ನಲ್ಲಿ ನೋಂದಣಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ರೈತರು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಗರ್ಭಿಣಿ ಹಸುಗಳಿಗೂ ಲಸಿಕೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದು, ಯಾವುದೇ ಆತಂಕವಿಲ್ಲದೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಬಹುದು.

ರೈತರು ತಮ್ಮ ಸಮೀಪದ ಪಶುವೈದ್ಯಕೀಯ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಅಥವಾ ಪಶು ಚಿಕಿತ್ಸಾಲಯವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ತಮ್ಮ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಲಸಿಕಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಬರುವ ದಿನಾಂಕವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ತುರ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವಿಗಾಗಿ ಪಶುಸಂಗೋಪನಾ ಇಲಾಖೆಯ ಸಹಾಯವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆ 1962 (ಪಶು ಸಂಜೀವಿನಿ) ಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಉಚಿತ ಆಂಬ್ಯುಲೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರ ಸೇವೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ತೀರ್ಮಾನ: ಹೈನುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಭ ಗಳಿಸಲು ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ಹಸುಗಳನ್ನು ಸಾಕುವುದು ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೂಡ ಅಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯ. ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜಾನುವಾರುಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಣ್ಣಿಟ್ಟು, ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಲಕ್ಷಣ ಕಂಡರೂ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡದೆ ತಕ್ಷಣ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಬೇಕು. ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕವಾಗಿ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ಈ ಮಾರಣಾಂತಿಕ ‘ಕಾಲು ಮತ್ತು ಬಾಯಿ ರೋಗ’ವನ್ನು ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ.

ಸಂಬಂಧಿತ ಮಾಹಿತಿ: ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಹಸುಗಳ ಆರೈಕೆ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕ ಪಶು ವಿಮೆ ಯೋಜನೆ.