ಪಿಎಂ-ಪ್ರಣಾಮ್ (PM-PRANAM) ಯೋಜನೆ 2026: ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಬಳಕೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ಭೂಮಿಯ ಫಲವತ್ತತೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಸ ಹೆಜ್ಜೆ, ರೈತರಿಗೇನು ಲಾಭ?

ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಮಸ್ತ ಕೃಷಿಕ ಬಂಧುಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ‘ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿ’ಯ ನಂತರ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದರೂ, ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ರಾಸಾಯನಿಕ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ (ಯೂರಿಯಾ, ಡಿಎಪಿ, ಎಂಒಪಿ) ಬಳಕೆಯಿಂದಾಗಿ ನಮ್ಮ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತನ್ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ. ಮಣ್ಣು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಎರೆಹುಳು ಮತ್ತು ರೈತಮಿತ್ರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ರೈತರು ಎಕರೆಗೆ ಸುರಿಯುವ ರಸಗೊಬ್ಬರದ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರೂ, ಇಳುವರಿ ಮಾತ್ರ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಈ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮನಗಂಡಿರುವ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಭೂಮಿಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಮರುಸ್ಥಾಪಿಸಲು ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ‘ಪಿಎಂ-ಪ್ರಣಾಮ್’ (PM-PRANAM – PM Programme for Restoration, Awareness, Nourishment and Amelioration of Mother Earth) ಎಂಬ ಬೃಹತ್ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಮಹತ್ವ, ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈತರಿಗೆ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಆಗುವ ದೀರ್ಘಕಾಲೀನ ಲಾಭಗಳ ಸಮಗ್ರ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.

PM-PRANAM ಯೋಜನೆಯ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮ

ಏನಿದು ಪಿಎಂ-ಪ್ರಣಾಮ್ (PM-PRANAM) ಯೋಜನೆ? ‘ಭೂತಾಯಿಯ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ, ಜಾಗೃತಿ, ಪೋಷಣೆ ಮತ್ತು ಸುಧಾರಣೆಗಾಗಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ’ (PM-PRANAM) ಎನ್ನುವುದು ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ಸಬ್ಸಿಡಿ ನೀಡುವ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ರೈತರನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಸಾವಯವ (Organic) ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ (Bio-fertilizers) ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಬಳಕೆಯತ್ತ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಒಂದು ವಿನೂತನ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಕ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಮಣ್ಣಿನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಫಲವತ್ತತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು (Alternative Fertilizers) ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಗುರಿಯಾಗಿದೆ.

ಯೋಜನೆಯ ಜಾರಿಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳೇನು? (ರಸಗೊಬ್ಬರ ಸಬ್ಸಿಡಿಯ ಹೊರೆ): ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರೈತರು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 266 ರೂಪಾಯಿಗೆ ಒಂದು ಚೀಲ ಯೂರಿಯಾ (Urea) ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಆ ಒಂದು ಚೀಲ ಯೂರಿಯಾದ ನೈಜ ಉತ್ಪಾದನಾ ವೆಚ್ಚ 2,500 ರಿಂದ 3,000 ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವೇ ಸಬ್ಸಿಡಿ (Subsidy) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಪನಿಗಳಿಗೆ ಭರಿಸುತ್ತದೆ. 2022-23ನೇ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಬರೋಬ್ಬರಿ 2.25 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಸಬ್ಸಿಡಿಗಾಗಿಯೇ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದೆ. ಇದು ದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾರೀ ಹೊರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದಲ್ಲದೆ, ರೈತರು ಯೂರಿಯಾವನ್ನು ಮಿತಿಮೀರಿ ಬಳಸುವ ಮೂಲಕ ಮಣ್ಣಿನ ರಸಸಾರವನ್ನು (Soil pH) ಹಾಳುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಬ್ಸಿಡಿಯ ಹಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿ, ಆ ಹಣವನ್ನು ರೈತರ ಇತರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಬಳಸಲು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಯೋಜನೆಯು ಹೇಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ? ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಿಗುವ ಲಾಭವೇನು? ಪಿಎಂ-ಪ್ರಣಾಮ್ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ಯಾವುದೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಬಜೆಟ್ ಅನ್ನು ಮೀಸಲಿಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, “ಯಾವ ರಾಜ್ಯವು ರಾಸಾಯನಿಕ ರಸಗೊಬ್ಬರದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ, ಆ ರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಉಳಿತಾಯವಾದ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಹಣದ ಶೇಕಡಾ 50 ರಷ್ಟು ಮೊತ್ತವನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನವಾಗಿ (Grant) ವಾಪಸ್ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ.” ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯವು ಈ ವರ್ಷ ಯೂರಿಯಾ ಮತ್ತು ಡಿಎಪಿ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ 10,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಸಬ್ಸಿಡಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಟ್ಟರೆ, ಕೇಂದ್ರವು ಅದರಲ್ಲಿ 5,000 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಅನುದಾನವಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಈ ಉಳಿತಾಯದ ಹಣವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ರೈತರಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬಳಸುತ್ತದೆ? ಕೇಂದ್ರದಿಂದ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನವಾಗಿ ಬಂದ ಆ ಬೃಹತ್ ಮೊತ್ತವನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬೇಕೆಂಬ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮವಿದೆ:

1. ಶೇಕಡಾ 70 ರಷ್ಟು ಅನುದಾನವನ್ನು ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿ, ಬ್ಲಾಕ್ ಅಥವಾ ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಪರ್ಯಾಯ ರಸಗೊಬ್ಬರ ಉತ್ಪಾದನಾ ಘಟಕಗಳ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಗೋಬರ್ ಗ್ಯಾಸ್ ಪ್ಲಾಂಟ್, ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಘಟಕಗಳು, ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ಘಟಕಗಳು) ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

2. ಉಳಿದ ಶೇಕಡಾ 30 ರಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಇಳುವರಿ ಪಡೆದ ರೈತರು, ರೈತ ಉತ್ಪಾದಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (FPOs), ಪಂಚಾಯತಿಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಸಹಾಯ ಸಂಘಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ನಗದು ಬಹುಮಾನ ಅಥವಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಧನ ನೀಡಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರ್ಯಾಯ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ಆಗುವ ನೇರ ಲಾಭಗಳು: ಪಿಎಂ-ಪ್ರಣಾಮ್ ಯೋಜನೆಯು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ರೈತರ ಸಹಕಾರ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರದ ಬದಲಿಗೆ ರೈತರು ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು (Bio-fertilizers) ಮತ್ತು ನ್ಯಾನೊ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು (Nano Urea & Nano DAP) ಬಳಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು.

• ನ್ಯಾನೊ ಯೂರಿಯಾ: ಒಂದು ಚೀಲ (45 ಕೆ.ಜಿ) ಯೂರಿಯಾ ಮಾಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕೇವಲ 500 ಮಿ.ಲೀ. (ಅರ್ಧ ಲೀಟರ್) ನ್ಯಾನೊ ಯೂರಿಯಾ ಬಾಟಲ್ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಶೇ. 80 ರಷ್ಟು ಪೋಷಕಾಂಶ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಹಾಕುವ ಯೂರಿಯಾದಲ್ಲಿ ಶೇ. 30 ರಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕರೆ, ಉಳಿದದ್ದು ಆವಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ.

• ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಸುಧಾರಣೆ: ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರ, ಹಸಿರೆಲೆ ಗೊಬ್ಬರ (Green manure), ಪಿಎಸ್‌ಬಿ (PSB – ರಂಜಕ ಕರಗಿಸುವ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ), ಮತ್ತು ಅಜೋಟೋಬ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಮಣ್ಣು ಮೃದುವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬೆಳೆಗಳ ಬೇರುಗಳು ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಬರಗಾಲವನ್ನೂ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎದುರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.

• ಕೃಷಿ ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಇಳಿಕೆ: ದುಬಾರಿ ಬೆಲೆಯ ಡಿಎಪಿ (DAP) ಮತ್ತು ಕಾಂಪ್ಲೆಕ್ಸ್ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ರೈತರು ಮಾಡುವ ಖರ್ಚು ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯಿಂದ ಬೆಳೆದ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಬೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಡ್ (Soil Health Card) ಆಧಾರಿತ ಕೃಷಿ: ಯೋಜನೆಯ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಸಮತೋಲಿತ ಪೋಷಕಾಂಶ ನಿರ್ವಹಣೆ (Balanced Nutrient Management). ರೈತರು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬಿತ್ತನೆಗೂ ಮುನ್ನ ‘ಮಣ್ಣು ಪರೀಕ್ಷೆ’ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿರುವ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ರಸಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ರಂಜಕದ (Phosphorus) ಅಂಶ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿದ್ದರೂ, ಪಕ್ಕದ ರೈತ ಹಾಕಿದನೆಂದು ತಾವೂ ಡಿಎಪಿ ಸುರಿಯುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ರೈತರು ಬಿಡಬೇಕು.

ರೈತರು ಮುಂದೇನು ಮಾಡಬೇಕು? ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದ ಪಿಎಂ-ಪ್ರಣಾಮ್ ಯೋಜನೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಆರ್ಥಿಕ ನೀತಿಯಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ನಮ್ಮ ಭೂತಾಯಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಆಂದೋಲನ. ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೂ ಫಲವತ್ತಾಗಿ ಉಳಿಯಬೇಕಾದರೆ, ಇಂದೇ ರೈತರು ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ದಾಸ್ಯದಿಂದ ಹೊರಬಂದು ‘ಸಮಗ್ರ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿ’ ಮತ್ತು ಸಾವಯವ ಕೃಷಿಯತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಬೇಕು. ಸರ್ಕಾರವು ಊರುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ‘ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ಕಿಸಾನ್ ಸಮೃದ್ಧಿ ಕೇಂದ್ರ’ಗಳಲ್ಲಿ (PMKSK) ಲಭ್ಯವಿರುವ ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು, ನ್ಯಾನೊ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳು ಹಾಗೂ ಕೃಷಿ ತಜ್ಞರ ಸಲಹೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಕೃಷಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ತಗ್ಗಿಸುವತ್ತ ರೈತರು ದಿಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಇನ್ನಷ್ಟು ಉಪಯುಕ್ತ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಕೃಷಿ ಸಲಹೆ ವಿಭಾಗದ ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಓದಿ.