ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳಕ್ಕೆ ಲದ್ದಿ ಹುಳು: ಲಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ನಿಯಂತ್ರಣ

ಕರ್ನಾಟಕದ ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ (ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ) ಬೆಳೆಯುವ ರೈತರಿಗೆ ಇಂದು (ಅಕ್ಟೋಬರ್ 22, 2026) ರಾಜ್ಯ ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳ ಕೀಟಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ತುರ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯೊಂದನ್ನು ರವಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯದ ಹಲವು ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೋಡ ಕವಿದ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿರುವ ಹಗುರ ಮಳೆಯಿಂದಾಗಿ ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳದ ಬೆಳೆಗೆ ಮಾರಕವಾದ ‘ಫಾಲ್ ಆರ್ಮಿ ವರ್ಮ್’ (Fall Armyworm – Spodoptera frugiperda) ಅಥವಾ ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಲದ್ದಿ ಹುಳು’ / ‘ಸೈನಿಕ ಹುಳು’ವಿನ ಭಾದೆ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತಿದೆ. ಈ ಕೀಟವು ರಾತ್ರೋರಾತ್ರಿ ಇಡೀ ಜಮೀನಿಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಬೆಳೆಯ ಸುಳಿಯನ್ನು (Whorl) ತಿಂದು ನಾಶಪಡಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ರೈತರು ತಕ್ಷಣವೇ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡು ಸಮಗ್ರ ಕೀಟ ನಿರ್ವಹಣಾ (Integrated Pest Management – IPM) ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಈ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಕೀಟವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಹತೋಟಿಗೆ ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಮಗಳೇನು ಎಂಬುದರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಲದ್ದಿ ಹುಳು ಬಾಧೆ ಗುರುತಿಸಲು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕಾದದ್ದು

ಫಾಲ್ ಆರ್ಮಿ ವರ್ಮ್ (ಸೈನಿಕ ಹುಳು) ಎಂದರೇನು? ಫಾಲ್ ಆರ್ಮಿ ವರ್ಮ್ ಮೂಲತಃ ಅಮೆರಿಕಾ ಖಂಡದ ಕೀಟವಾಗಿದ್ದು, 2018 ರಲ್ಲಿ ಭಾರತವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇದು ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳ ಬೆಳೆಯುವ ರೈತರಿಗೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ತಲೆನೋವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ. ಈ ಕೀಟವು ಕೇವಲ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಕಬ್ಬು, ರಾಗಿ, ಭತ್ತ ಮತ್ತು ಹುಲ್ಲು ಜಾತಿಯ ಬೆಳೆಗಳಿಗೂ ತೀವ್ರ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪತಂಗವು (Moth) ರಾತ್ರಿ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರಿ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಗೆ ಸುಮಾರು 100 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಳವರೆಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ. ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಪತಂಗವು ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ 1000 ದಿಂದ 1500 ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಎಲೆಗಳ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗುಂಪಾಗಿ ಇಡುತ್ತದೆ.

ಕೀಟವನ್ನು ಮತ್ತು ಹಾನಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಹೇಗೆ? ರೈತರು ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ ಬೆಳೆಯ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಸೈನಿಕ ಹುಳುವಿನ ಬಾಧೆಯನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಹುದು:

ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ‘Y’ ಗುರುತು: ಬೆಳೆದ ಹುಳುವಿನ ತಲೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಲೆಕೆಳಗಾದ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಅಕ್ಷರ ‘Y’ (ವೈ) ಆಕಾರದ ಗುರುತು ಇರುತ್ತದೆ.
ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲಿನ ಚುಕ್ಕೆಗಳು: ಹುಳುವಿನ ದೇಹದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ನಾಲ್ಕು ಕಪ್ಪು ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಚೌಕಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಜೋಡಣೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.
ಎಲೆಗಳ ಹಾನಿ: ಮೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದ ಸಣ್ಣ ಲಾರ್ವಾಗಳು (ಹುಳುಗಳು) ಎಲೆಗಳ ಹಸಿರನ್ನು ಕೆರೆದು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಕಾಗದದಂತಹ ಪಾರದರ್ಶಕ ಕಲೆಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ.
ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಲದ್ದಿ (ಮಲ): ಹುಳುಗಳು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ, ಗಿಡದ ಸುಳಿಯ (Central Whorl) ಒಳಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಎಲೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸುಳಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಈ ಹುಳುಗಳು ತಿಂದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮರದ ಪುಡಿಯಂತಹ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಲದ್ದಿಯನ್ನು (ಹೇಲು/ಮಲ) ವಿಸರ್ಜನೆ ಮಾಡಿರುತ್ತವೆ. ಗಿಡದ ಸುಳಿಯೊಳಗೆ ಲದ್ದಿ ಕಂಡರೆ ಅದು ಶೇಕಡಾ 100 ರಷ್ಟು ಫಾಲ್ ಆರ್ಮಿ ವರ್ಮ್ ಭಾದೆ ಎಂದು ಖಚಿತಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಸಮಗ್ರ ಕೀಟ ನಿರ್ವಹಣೆ (IPM) – ಹತೋಟಿ ಕ್ರಮಗಳು: ಈ ಕೀಟವನ್ನು ಕೇವಲ ಕೀಟನಾಶಕಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೀಟನಾಶಕಗಳಿಗೆ ಬೇಗನೆ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಜೈವಿಕ, ಯಾಂತ್ರಿಕ ಮತ್ತು ರಾಸಾಯನಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ಸಮನ್ವಯ ಅಗತ್ಯ.

ಬಿತ್ತನೆಗೂ ಮುನ್ನ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ (ಬೀಜೋಪಚಾರ): ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬೀಜೋಪಚಾರ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ ವಿಧಾನ. ಪ್ರತಿ ಕೆ.ಜಿ ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳದ ಬೀಜಕ್ಕೆ 4 ಮಿ.ಲೀ. ಸಯಾಂಟ್ರಾನಿಲಿಪ್ರೋಲ್ + ಥಯೋಮೆಥಾಕ್ಸಾಮ್ (Cyantraniliprole 19.8% + Thiamethoxam 19.8% FS) ಕೀಟನಾಶಕವನ್ನು ಲೇಪನ ಮಾಡಿ ಬಿತ್ತನೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಬಿತ್ತನೆಯಾದ 3 ರಿಂದ 4 ವಾರಗಳವರೆಗೆ ಸೈನಿಕ ಹುಳುವಿನ ಭಾದೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಯಬಹುದು.
ಬಲೆ ಬೆಳೆ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿ (Push-Pull Strategy): ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳದೊಂದಿಗೆ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಾದ ಅಲಸಂದೆ (Cowpea) ಅಥವಾ ಹೆಸರು ಬೆಳೆಯನ್ನು ಮಿಶ್ರಬೆಳೆಯಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬೇಕು. ಇದು ಪರಭಕ್ಷಕ ಕೀಟಗಳನ್ನು (ಮಿತ್ರ ಕೀಟಗಳು) ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಜಮೀನಿನ ಸುತ್ತಲೂ 3-4 ಸಾಲು ನೇಪಿಯರ್ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಬೆಳೆಯುವುದರಿಂದ, ಪತಂಗಗಳು ಜೋಳದ ಬದಲು ನೇಪಿಯರ್ ಹುಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುತ್ತವೆ, ನಂತರ ಆ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ನಾಶಪಡಿಸಬಹುದು.
ಯಾಂತ್ರಿಕ ಹತೋಟಿ: ರೈತರು ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುವಾಗ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವ ಮೊಟ್ಟೆಯ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಸುಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಮರಿ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಕಿವುಚಿ ಸಾಯಿಸಬೇಕು. ಹುಳುಗಳು ಸುಳಿಯೊಳಗೆ ಇದ್ದಾಗ, ಮರಳು ಅಥವಾ ಬೂದಿಯನ್ನು ಸುಣ್ಣದೊಂದಿಗೆ (9 ಭಾಗ ಮರಳು + 1 ಭಾಗ ಸುಣ್ಣ) ಬೆರೆಸಿ ಗಿಡದ ಸುಳಿಗೆ ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಹುಳುಗಳು ಉಸಿರುಗಟ್ಟಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ.
ಜೈವಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ (Biological Control):

ಮೋಹಕ ಬಲೆಗಳು (Pheromone Traps): ಬಿತ್ತನೆಯಾದ ಕೂಡಲೇ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ 5 ರಿಂದ 6 ಫೆರೋಮೋನ್ ಟ್ರ್ಯಾಪ್‌ಗಳನ್ನು (ಗಂಡು ಪತಂಗಗಳನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಮೋಹಕ ಬಲೆ) ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ 3 ದಿನಗಳ ಕಾಲ 3-4 ಪತಂಗಗಳು ಬಿದ್ದರೆ, ಹುಳುವಿನ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಷಣ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಟ್ರೈಕೋಗ್ರಾಮ ಪ್ರಿಟಿಯೋಸಮ್ (Trichogramma pretiosum) ಎಂಬ ಮೊಟ್ಟೆ ಪರಾವಲಂಬಿ ಕಣಜವನ್ನು ಎಕರೆಗೆ 50,000 ದಂತೆ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇವು ಸೈನಿಕ ಹುಳುವಿನ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತವೆ.
ಮೆಟಾರೈಜಿಯಂ ಅನಿಶೋಪ್ಲಿಯೆ (Metarhizium anisopliae) ಅಥವಾ ನೊಮುರಿಯಾ ರಿಲೈ (Nomuraea rileyi) ಎಂಬ ಶಿಲೀಂಧ್ರನಾಶಕವನ್ನು ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ನೀರಿಗೆ 5 ಗ್ರಾಂ ನಂತೆ ಬೆರೆಸಿ ಸಿಂಪಡಿಸಬಹುದು.
ಬೇವಿನ ಎಣ್ಣೆ ಸಿಂಪರಣೆ: ಮೊಟ್ಟೆ ಇಡುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಸಾಯಿಸಲು ಶೇಕಡಾ 1 ರ ಬೇವಿನ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು (10000 ppm ಅಜಾಡಿರಾಕ್ಟಿನ್) ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ನೀರಿಗೆ 2 ಮಿ.ಲೀ. ನಂತೆ ಬೆರೆಸಿ ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು.

ರಾಸಾಯನಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ (ಅನಿವಾರ್ಯವಾದಾಗ ಮಾತ್ರ): ಹುಳುವಿನ ಭಾದೆ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟದ ಮಿತಿಯನ್ನು (ETL) ಮೀರಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಕೀಟನಾಶಕಗಳ ಮೊರೆ ಹೋಗಬೇಕು.

ಎಮಾಮೆಕ್ಟಿನ್ ಬೆಂಜೋಯೇಟ್ (Emamectin benzoate 5% SG): ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ನೀರಿಗೆ 0.4 ಗ್ರಾಂ.
ಸ್ಪೈನೆಟೋರಮ್ (Spinetoram 11.7% SC): ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ನೀರಿಗೆ 0.5 ಮಿ.ಲೀ.
ಕ್ಲೋರಾಂಟ್ರಾನಿಲಿಪ್ರೋಲ್ (Chlorantraniliprole 18.5% SC – ಕೋರಾಜೆನ್): ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ನೀರಿಗೆ 0.4 ಮಿ.ಲೀ. ಸೂಚನೆ: ಸಿಂಪರಣೆ ಮಾಡುವಾಗ ನಳಿಕೆಯನ್ನು (Nozzle) ನೇರವಾಗಿ ಗಿಡದ ಸುಳಿಯ ಒಳಗೆ ಔಷಧ ಬೀಳುವಂತೆ ಹಿಡಿದು ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು. ಕೀಟನಾಶಕ ಸಿಂಪಡಿಸುವಾಗ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕೈಗವಸು ಮತ್ತು ಮಾಸ್ಕ್ ಧರಿಸಬೇಕು.

ಬೆಳೆದ ದೊಡ್ಡ ಹುಳುಗಳ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ವಿಷದ ಉಂಡೆ (Poison Bait): ಹುಳುಗಳು ದೊಡ್ಡದಾದಾಗ ಕೀಟನಾಶಕ ಸಿಂಪರಣೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಷದ ಉಂಡೆ ತಯಾರಿಸಿ ಸುಳಿಗೆ ಹಾಕಬೇಕು. ತಯಾರಿಸುವ ವಿಧಾನ: 10 ಕೆ.ಜಿ ಅಕ್ಕಿ ತೌಡು (Rice bran) ಮತ್ತು 2 ಕೆ.ಜಿ ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ 24 ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಹುದುಗು ಬರಲು ಬಿಡಬೇಕು. ಮರುದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಅದಕ್ಕೆ 100 ಗ್ರಾಂ ಥಯೋಡಿಕಾರ್ಬ್ (Thiodicarb 75 WP) ಕೀಟನಾಶಕವನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಸಣ್ಣ ಸಣ್ಣ ಉಂಡೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ, ಸಂಜೆ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಳದ ಸುಳಿಯೊಳಗೆ ಹಾಕಬೇಕು. ಬೆಲ್ಲದ ವಾಸನೆಗೆ ಆಕರ್ಷಿತವಾಗಿ ಬರುವ ಹುಳುಗಳು ಇದನ್ನು ತಿಂದು ಸಾಯುತ್ತವೆ.

ರೈತರು ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಈ ಮೇಲಿನ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ಚಾಚೂತಪ್ಪದೆ ಪಾಲಿಸಿದರೆ, ಸೈನಿಕ ಹುಳುವಿನ ಹಾವಳಿಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ತಡೆಗಟ್ಟಿ ಮುಸುಕಿನ ಜೋಳದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಹತ್ತಿರದ ರೈತ ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರದ ಕೃಷಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ.

ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳಿಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ಬೆಳೆ ರೋಗಗಳು ವಿಭಾಗಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ.