ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆ: ತಳಿ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ

ಕರ್ನಾಟಕದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷಿಯಷ್ಟೇ ಮಹತ್ವ ಪಡೆದಿರುವ ಮತ್ತು ರೈತರಿಗೆ ‘ಎಟಿಎಂ’ (ATM) ನಂತೆ ಯಾವುದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಗದು ಒದಗಿಸುವ ಉಪಕಸುಬು ಎಂದರೆ ‘ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆ’. ಮಳೆಯಾಶ್ರಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ರೈತರಿಗೆ ಮಳೆ ಕೈಕೊಟ್ಟು ಬೆಳೆ ನಷ್ಟವಾದರೂ, ಅವರನ್ನು ಸಾಲದ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಲುಕದಂತೆ ಕಾಪಾಡುವುದು ಇದೇ ಜಾನುವಾರುಗಳು. ಮೇಕೆಯನ್ನು ‘ಬಡವರ ಹಸು’ (Poor man’s cow) ಎಂದೇ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಸಕ್ಕೆ (Mutton) ಭಾರಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ದಿನೇ ದಿನೇ ಬೆಲೆ ಏರುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಇದೀಗ ಕೇವಲ ಹಳ್ಳಿಯ ರೈತರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಓದಿದ ಯುವಕರು, ಐಟಿ-ಬಿಟಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳು ಕೂಡ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ (Commercial level) ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕುರಿ-ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯತ್ತ ಒಲವು ತೋರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಆದರೆ, ಕೇವಲ ಆಸಕ್ತಿ ಇದ್ದರೆ ಸಾಲದು, ಕುರಿ-ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಲಾಭ ಗಳಿಸಲು ತಳಿಯ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ, ಆಹಾರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣದವರೆಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಜ್ಞಾನ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಕೇವಲ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಮೇಯಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಗಿಂತ, ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಕಟ್ಟಿ ಮೇವು ನೀಡುವ ‘ಸ್ಟಾಲ್ ಫೀಡಿಂಗ್’ (Stall Feeding – ಶೂನ್ಯ ಮೇವು ಪದ್ಧತಿ) ಪ್ರಸ್ತುತ ಹೆಚ್ಚು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಲು ಬೇಕಾದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು, ಪಶುಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆಯ ತಜ್ಞರ ಶಿಫಾರಸ್ಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

1. ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಉತ್ತಮ ತಳಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ

ಕುರಿ-ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸು ನೀವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ತಳಿಯ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂತಿದೆ. ನೀವು ಸಾಕುತ್ತಿರುವ ಉದ್ದೇಶ ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಅಥವಾ ತಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗಾಗಿಯೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಮೊದಲು ನಿರ್ಧರಿಸಬೇಕು. ಕರ್ನಾಟಕದ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಲಾಭದಾಯಕ ತಳಿಗಳು ಹೀಗಿವೆ:

ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಕುರಿ ತಳಿಗಳು:

• ಬಂಡೂರು ಕುರಿ (Bandur / ಮಂಡ್ಯ ಕುರಿ): ಇದು ಮಂಡ್ಯ ಮತ್ತು ಮೈಸೂರು ಭಾಗದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ತಳಿ. ಇದರ ಮಾಂಸಕ್ಕೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಬೇಡಿಕೆ ಮತ್ತು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಯಿದೆ. ಇದು ಗಿಡ್ಡವಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಾಂಸದ ಇಳುವರಿ ಹೆಚ್ಚು. ಇದರ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಂಸ ಖಂಡಗಳಿರುತ್ತವೆ.

• ಕೆಂಗುರಿ (Kenguri): ಕೊಪ್ಪಳ, ರಾಯಚೂರು ಮತ್ತು ಬಳ್ಳಾರಿ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ಕುರಿಗಳು ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಂದು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ಬೇಗನೆ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಿಸಿಲಿನ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ.

• ಡೆಕ್ಕನಿ ಕುರಿ (Deccani): ಕರ್ನಾಟಕದ ಬಯಲುಸೀಮೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಈ ತಳಿಯನ್ನು ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಉಣ್ಣೆ (Wool) ಎರಡಕ್ಕೂ ಸಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಠಿಣ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಕಳಪೆ ಮೇವಿನಲ್ಲೂ ಬದುಕುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.

• ರಾಂಬುಲೆಟ್ ಕ್ರಾಸ್ (Rambouillet Cross): ಇದು ವಿದೇಶಿ ತಳಿಯ ಮಿಶ್ರತಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ (ಸ್ಟಾಲ್ ಫೀಡಿಂಗ್) ಬಹಳ ಸೂಕ್ತ. ಇದು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ತೂಕ (ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು 3-4 ಕೆ.ಜಿ) ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಲಾಭದಾಯಕ ಮೇಕೆ ತಳಿಗಳು:

• ಬೋಯರ್ (Boer): ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾ ಮೂಲದ ತಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೇ ಮಾಂಸದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮೇಕೆ ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ಬೋಯರ್ ಮಿಶ್ರತಳಿಯ ಮೇಕೆಗಳು ಕೇವಲ 6 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ 25-30 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕ ತೂಗುತ್ತವೆ.

• ಸಿರೋಹಿ (Sirohi): ರಾಜಸ್ಥಾನ ಮೂಲದ ಈ ಮೇಕೆಯು ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ವಾತಾವರಣಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

• ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದಿ (Osmanabadi) ಮತ್ತು ಜಮುನಾಪಾರಿ (Jamnapari): ಉಸ್ಮಾನಾಬಾದಿ ಮೇಕೆಗಳು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿದ್ದು ಉತ್ತಮ ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಜಮುನಾಪಾರಿ ಮೇಕೆಗಳು ಹಾಲು ಮತ್ತು ಮಾಂಸ ಎರಡಕ್ಕೂ ಉತ್ತಮ. ಇವು ಬಹುತೇಕ ಅವಳಿ (ಎರಡು) ಅಥವಾ ತ್ರಿವಳಿ ಕರುಗಳಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡುತ್ತವೆ.

2. ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ಮಾಣ (Slotted Floor Shed / ಮರದ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸ್ಲ್ಯಾಟ್)

ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ಮಣ್ಣಿನ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಅಥವಾ ಕಲ್ಲಿನ ಚಪ್ಪಡಿಯ ಮೇಲೆ ಕುರಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಕುರಿಗಳ ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಗಣಿ ನೆಲದಲ್ಲೇ ಉಳಿದು, ಅಮೋನಿಯಾ (Ammonia) ಅನಿಲ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ಕುರಿಗಳಿಗೆ ಶ್ವಾಸಕೋಶದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಗೊರಸಿನ ರೋಗಗಳು (Foot rot) ಬರುತ್ತಿದ್ದವು.

ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲು ಪ್ರಸ್ತುತ ‘ಎತ್ತರಿಸಿದ ಸ್ಲ್ಯಾಟ್ ಮಾದರಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ’ (Elevated Slotted Floor Shed) ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ.

• ವಿನ್ಯಾಸ: ನೆಲದಿಂದ ಸುಮಾರು 3 ರಿಂದ 4 ಅಡಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಮರದ ಪಟ್ಟಿಗಳು (Wooden reapers), ಕಬ್ಬಿಣದ ಜಾಲರಿ ಅಥವಾ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಅಟ್ಟದ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಅರ್ಧ ಇಂಚು (0.5 inch) ಜಾಗ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

• ಲಾಭಗಳು: ಕುರಿಗಳು ಹಾಕುವ ಹಿಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರ ನೇರವಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ನೆಲ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಣಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಚ್ಛವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಳಗೆ ಬಿದ್ದ ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಸಗಣಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ, ಕೃಷಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು.

• ಜಾಗದ ಅವಶ್ಯಕತೆ: ಪ್ರತಿ ವಯಸ್ಕ ಕುರಿ ಅಥವಾ ಮೇಕೆಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 10 ರಿಂದ 12 ಚದರ ಅಡಿ (Sq.ft) ಜಾಗ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಿಣಿ ಕುರಿಗಳಿಗೆ 15 ಚದರ ಅಡಿ ಜಾಗ ಅಗತ್ಯ.

• ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಬೆಳಕು: ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಛಾವಣಿಯು ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಠ 10-12 ಅಡಿ ಎತ್ತರವಿರಬೇಕು. ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯ ಸುತ್ತಲೂ ಗಾಳಿ ಸರಾಗವಾಗಿ ಆಡಲು ತೆರೆದ ವಿನ್ಯಾಸವಿರಬೇಕು. ಚಳಿಗಾಲ ಮತ್ತು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಲು ಸುತ್ತಲೂ ಟಾರ್ಪಾಲಿನ್ ಅಥವಾ ಗೋಣಿಚೀಲದ ಪರದೆಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇರಬೇಕು.

3. ಮೇವು ಮತ್ತು ಪೋಷಕಾಂಶ ನಿರ್ವಹಣೆ (Fodder Management)

ಕುರಿ-ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಖರ್ಚಿನ ಶೇ. 60-70 ರಷ್ಟು ಕೇವಲ ಮೇವಿಗೆ ತಗಲುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ರೈತರು ಮೇವನ್ನು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಬದಲು, ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸ್ಟಾಲ್ ಫೀಡಿಂಗ್ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಕುರಿಯ ದೈಹಿಕ ತೂಕದ ಶೇ. 4 ರಿಂದ 5 ರಷ್ಟು ಒಣ ಅಂಶದ (Dry matter) ಆಹಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ನೀಡಬೇಕು.

1. ಹಸಿರು ಮೇವು (Green Fodder): ಒಟ್ಟು ಮೇವಿನಲ್ಲಿ ಶೇ. 60-70 ರಷ್ಟು ಹಸಿರು ಮೇವಿರಬೇಕು.

• ಹುಲ್ಲು ಜಾತಿಯ ಮೇವು: ಸೂಪರ್ ನೇಪಿಯರ್ (CO-3, CO-4, CO-5), ಗಿನಿ ಹುಲ್ಲು, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಮತ್ತು ರಾಗಿ ಹುಲ್ಲು.

• ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯ ಮತ್ತು ಮರದ ಸೊಪ್ಪು (Protein Fodder): ಮೇಕೆಗಳಿಗೆ ಹುಲ್ಲಿಗಿಂತ ಮರದ ಸೊಪ್ಪು ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟ. ಸುಬಾಬುಲ್ (Subabul), ಅಗಸೆ, ನುಗ್ಗೆ, ಲೂಸರ್ನ್ (ಕುದುರೆ ಮೆಂತೆ), ಹೆಬ್ಬೇವು, ಮತ್ತು ಆಲದ ಸೊಪ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರೊಟೀನ್ ಅಂಶ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಳಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

2. ಒಣ ಮೇವು (Dry Fodder): ಒಟ್ಟು ಮೇವಿನಲ್ಲಿ ಶೇ. 30-40 ರಷ್ಟು ಒಣ ಮೇವಿರಬೇಕು. ಶೇಂಗಾ ಹೊಟ್ಟು (ಇದು ಕುರಿಗಳಿಗೆ ಅಮೃತವಿದ್ದಂತೆ), ಭತ್ತದ ಹುಲ್ಲು, ರಾಗಿ ದಂಟು ಅಥವಾ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳದ ದಂಟನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ (Chaff cutter ಮೂಲಕ) ನೀಡಬೇಕು.

3. ಸಾಂದ್ರೀಕೃತ ಆಹಾರ (Concentrate Feed / ಹಿಂಡಿ ಮಿಶ್ರಣ): ಬೇಗನೆ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಗರ್ಭಿಣಿ ಕುರಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಅತಿ ಮುಖ್ಯ. ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳದ ನುಚ್ಚು, ಗೋಧಿ ಹೊಟ್ಟು, ಶೇಂಗಾ ಅಥವಾ ಸೋಯಾಬೀನ್ ಹಿಂಡಿ, ಮತ್ತು ಖನಿಜ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು (Mineral mixture) ಬೆರೆಸಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಆಹಾರವನ್ನು ವಯಸ್ಕ ಕುರಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ 200-300 ಗ್ರಾಂ ನಂತೆ ನೀಡಬೇಕು.

• ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಉಪ್ಪಿನ ಕಲ್ಲು (Salt Lick) ಅಥವಾ ಮಿನರಲ್ ಬ್ಲಾಕ್ (Mineral Block) ಗಳನ್ನು ನೇತುಹಾಕಬೇಕು. ಕುರಿಗಳು ಇದನ್ನು ನೆಕ್ಕುವುದರಿಂದ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.

4. ಮಾರಕ ರೋಗಗಳು ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಲಸಿಕಾ ವೇಳಾಪಟ್ಟಿ

ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆಗಳಿಗೆ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾದಾಗ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗಗಳು ಅತಿ ವೇಗವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತವೆ. ರೋಗ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸುವುದೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರಕ್ಷಣೆ. ಪಶುಪಾಲನಾ ಇಲಾಖೆ ಸೂಚಿಸಿರುವ ಕಡ್ಡಾಯ ಲಸಿಕಾ ಕ್ಯಾಲೆಂಡರ್ ಇಲ್ಲಿದೆ:

1. ಪಿ.ಪಿ.ಆರ್ ರೋಗ (PPR – Peste des Petits Ruminants): ಇದನ್ನು ಆಡುಗಳ ಪ್ಲೇಗ್ (Goat Plague) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಜ್ವರ, ಭೇದಿ ಮತ್ತು ಬಾಯಲ್ಲಿ ಹುಣ್ಣು ಇದರ ಲಕ್ಷಣ. ಹುಟ್ಟಿದ ಕರುಗಳಿಗೆ 3 ತಿಂಗಳು ತುಂಬಿದಾಗ 1ನೇ ಲಸಿಕೆ ಮತ್ತು ಆನಂತರ ಪ್ರತಿ 3 ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಈ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಲೇಬೇಕು.

2. ಗಂಟಲು ಬೇನೆ / ಗಳಲೆ ರೋಗ (H.S – Haemorrhagic Septicaemia): ಮುಂಗಾರು ಆರಂಭಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ (ಮೇ-ಜೂನ್) ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಬೇಕು.

3. ಇ.ಟಿ ರೋಗ / ಕರುಳು ಬೇನೆ (Enterotoxemia – ET): ಇದು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಮೇವು ತಿಂದಾಗ, ಅದರಲ್ಲೂ ಎಳೆ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲು ತಿಂದಾಗ ಬರುವ ಮಾರಕ ರೋಗ. ಕುರಿಗಳು ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಒದ್ದಾಡಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ. ಮುಂಗಾರು ಆರಂಭದ ಮುನ್ನ (ಮೇ) ಮತ್ತು ಹಿಂಗಾರು ಆರಂಭದ ಮುನ್ನ (ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್-ಅಕ್ಟೋಬರ್) ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಇ.ಟಿ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಬೇಕು.

4. ಕಾಲು ಬಾಯಿ ರೋಗ (FMD) ಮತ್ತು ಕುರಿ ಸಿಡುಬು (Sheep Pox): ಇಲಾಖೆಯ ಉಚಿತ ಲಸಿಕಾ ಶಿಬಿರಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಲಸಿಕೆಗಳನ್ನು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಹಾಕಿಸಬೇಕು.

ಜಂತುಹುಳು ನಿವಾರಣೆ (Deworming): ಕುರಿ-ಮೇಕೆಗಳು ಸರಿಯಾಗಿ ತಿಂದರೂ ಸಣ್ಣಗಾಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಜಂತುಹುಳುಗಳೇ (Tapeworm/Roundworm) ಕಾರಣ. ಹುಟ್ಟಿದ 1 ತಿಂಗಳ ಕರುಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಜಂತು ನಾಶಕ ಔಷಧ ಕುಡಿಸಬೇಕು. ಆನಂತರ ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 3 ರಿಂದ 4 ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪಶುವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗುಂಪಿನ ಔಷಧಗಳನ್ನು (ಉದಾ: ಅಲ್ಬೆಂಡಜೋಲ್, ಐವರ್‌ಮೆಕ್ಟಿನ್) ಬದಲಾಯಿಸಿ ಕುಡಿಸಬೇಕು.

5. ಕುರಿ-ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆಗೆ ಸರ್ಕಾರದ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಬ್ಸಿಡಿ

ರೈತರಿಗೆ ಕುರಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಲು ರಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ಹಲವು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವುಗಳು ಲಭ್ಯವಿವೆ:

• ಎನ್.ಸಿ.ಡಿ.ಸಿ ಯೋಜನೆ (NCDC Scheme): ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಸಹಕಾರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ನಿಗಮದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರವು ಕುರಿ ಮತ್ತು ಉಣ್ಣೆ ಉತ್ಪಾದಕರ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಗಳಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿತರಾದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶೆಡ್ ನಿರ್ಮಾಣ ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳ ಖರೀದಿಗೆ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಸಬ್ಸಿಡಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.

• ಕಿಸಾನ್ ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಸಾಲ (KCC for Animal Husbandry): ಪ್ರಸ್ತುತ ಕೃಷಿಯಂತೆಯೇ ಪಶುಪಾಲನೆಗೂ ಕೆಸಿಸಿ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗರಿಷ್ಠ ₹2 ಲಕ್ಷದವರೆಗೆ ಅಲ್ಪಾವಧಿ ಸಾಲವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬಡ್ಡಿದರದಲ್ಲಿ (ಸಕಾಲಕ್ಕೆ ಪಾವತಿಸಿದರೆ ಶೂನ್ಯ ಬಡ್ಡಿ) ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ರೈತರು ಮೇವು ಬೆಳೆಯಲು ಮತ್ತು ಹಿಂಡಿ ಖರೀದಿಸಲು ಈ ಸಾಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

• ಕುರಿ ವಿಮೆ ಮತ್ತು ಪರಿಹಾರ (Sheep Insurance): ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಕುರಿ ಮೃತಪಟ್ಟರೆ (ರೋಗ ಅಥವಾ ಅಪಘಾತದಿಂದ), ರೈತರಿಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ರಕ್ಷಣೆ ಒದಗಿಸಲು ಸರ್ಕಾರದ ‘ಅನುಗ್ರಹ’ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಮತ್ತು ಅಧಿಕೃತ ಪಶು ವಿಮಾ ಕಂಪನಿಗಳ ಮೂಲಕ ₹5,000 ದಿಂದ ₹10,000 ಗಳವರೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಕಿವಿಯೋಲೆ (Ear Tag) ಹಾಕಿಸಿರಬೇಕು.

6. ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ

ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಇಲ್ಲ (No Marketing problem). ವ್ಯಾಪಾರಸ್ಥರು ಅಥವಾ ಕಟುಕರು ನೇರವಾಗಿ ನಿಮ್ಮ ತೋಟಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಜೀವಂತ ತೂಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ (Live weight basis) ಖರೀದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ಜೀವಂತ ಕುರಿ/ಮೇಕೆಯ ತೂಕಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿ ಕೆ.ಜಿ.ಗೆ ಕನಿಷ್ಠ ₹300 ದಿಂದ ₹400 ರೂಪಾಯಿಗಳವರೆಗೆ ಧಾರಣೆ ಇದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ಒಂದು ಬೋಯರ್ ಅಥವಾ ರಾಂಬುಲೆಟ್ ಕ್ರಾಸ್ ಮೇಕೆ 8-10 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 30 ಕೆ.ಜಿ ತೂಕ ಬಂದರೆ, ಕನಿಷ್ಠವೆಂದರೂ ₹9,000 ದಿಂದ ₹12,000 ಆದಾಯ ಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬ್ಯಾಚ್‌ನಲ್ಲಿ 50 ಕುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಕಿದರೆ ಕೇವಲ 8 ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಖರ್ಚು ಕಳೆದು ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ನಿವ್ವಳ ಲಾಭ ಗಳಿಸಬಹುದು.

ರೈತರು ಕೇಳುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (FAQ)

ಪ್ರಶ್ನೆ 1: ನಾನು ಹೊಸದಾಗಿ ಕುರಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು, ಕನಿಷ್ಠ ಎಷ್ಟು ಕುರಿಗಳಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವುದು ಒಳಿತು? ಉತ್ತರ: ಹೊಸದಾಗಿ ಆರಂಭಿಸುವವರು ನೇರವಾಗಿ 50-100 ಕುರಿಗಳನ್ನು ತಂದು ರಿಸ್ಕ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಾರದು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ 10 ಹೆಣ್ಣು ಕುರಿ ಮತ್ತು 1 ಉತ್ತಮ ತಳಿಯ ಗಂಡು ಟಗರು (10+1 unit) ತಂದು ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿ. ಇದರಿಂದ ರೋಗ ನಿರ್ವಹಣೆ, ಮೇವಿನ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮತ್ತು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಅನುಭವ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 2: ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಮೇಯಿಸುವ ಕುರಿಗಳಿಗಿಂತ ಸ್ಟಾಲ್ ಫೀಡಿಂಗ್ ಕುರಿಗಳು ಬೇಗ ತೂಕ ಬರುತ್ತವೆಯೇ? ಉತ್ತರ: ಕುರಿ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚಳವು ತಳಿ, ಆಹಾರದ ಗುಣಮಟ್ಟ, ಆರೋಗ್ಯ, ಜಾಗದ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಯಲು ಮೇಯಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಲಾಭ-ನಷ್ಟಗಳಿವೆ; ಸ್ಥಳೀಯ ಪಶುಸಂಗೋಪನಾ ತಜ್ಞರ ಸಲಹೆ ಪಡೆದು ಸೂಕ್ತ ಪದ್ಧತಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ.

ಪ್ರಶ್ನೆ 3: ಜಂತುಹುಳುವಿನ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಯಾವಾಗ ಕುಡಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ? ಉತ್ತರ: ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆಗಳಿಗೆ ಜಂತುಹುಳು ನಿವಾರಕ ಔಷಧಿ ನೀಡುವ ಸಮಯ, ಔಷಧಿ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಆಹಾರ-ನೀರಿನ ಸೂಚನೆಗಳು ಔಷಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಯ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪಶುವೈದ್ಯರ ನಿರ್ದೇಶನ ಹಾಗೂ ಔಷಧಿಯ ಲೇಬಲ್ ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ. ಸ್ವಯಂ ಔಷಧಿ ನೀಡಿ ನೀರು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಡಿ.

ಸಂಬಂಧಿತ ಕೃಷಿ ಲೇಖನಗಳು

• ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಮಾಹಿತಿ
• ಜಾನುವಾರು ವಿಮೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ

ತೀರ್ಮಾನ

ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ನಷ್ಟ ತರದ, ಸದಾ ಲಾಭದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಉದ್ಯಮವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪದ್ಧತಿಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಸ್ಲ್ಯಾಟ್ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ, ಸುಧಾರಿತ ತಳಿಗಳ ಬಳಕೆ, ಸಮತೋಲಿತ ಪಶು ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕಡ್ಡಾಯ ಲಸಿಕಾ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಮಾತ್ರ ಈ ವಲಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಬಹುದು. ಸರ್ಕಾರ ನೀಡುತ್ತಿರುವ ಕೆಸಿಸಿ ಸಾಲ ಮತ್ತು ವಿಮಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಯುವ ರೈತರು ಈ ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಾಕಾಣಿಕೆಯತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಲು ಇದು ಸಕಾಲವಾಗಿದೆ.