ಟೊಮೆಟೊ ಅಂಗಮಾರಿ ರೋಗ: ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣೆ

ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೋಲಾರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ತುಮಕೂರು, ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ಬೆಂಗಳೂರು ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಮತ್ತು ಹಾಸನ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಟೊಮೆಟೊ (Tomato) ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದ ವಾಣಿಜ್ಯ ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಯಾಗಿದೆ. ಟೊಮೆಟೊ ಬೆಳೆಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಬೆಲೆ ಸಿಗುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ರೈತರು ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಾಯಿ ಬಂಡವಾಳ ಹೂಡಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ, ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಮಳೆ, ಮೋಡ ಕವಿದ ವಾತಾವರಣ, ಮತ್ತು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ತೇವಾಂಶವು ಟೊಮೆಟೊ ಬೆಳೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಶತ್ರುವಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಹವಾಮಾನವು ಟೊಮೆಟೊ ಗಿಡಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿಯಾದ ‘ಅಂಗಮಾರಿ ರೋಗ’ (Blight Disease) ಹರಡಲು ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಗಮಾರಿ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ: ಮುಂಜಾಗ್ರತೆ ವಹಿಸದಿದ್ದರೆ ಇವು ಕೇವಲ ಮೂರ್ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಟೊಮೆಟೊ ತೋಟವನ್ನೇ ಸುಟ್ಟು ಕರಕಲಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿವೆ. ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಟೊಮೆಟೊದ ‘ಮುಂಚು ಅಂಗಮಾರಿ’ (Early Blight) ಮತ್ತು ‘ಕೊನೆ ಅಂಗಮಾರಿ’ (Late Blight) ರೋಗಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಸಮಗ್ರ ನಿರ್ವಹಣಾ ಕ್ರಮಗಳೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

1. ಮುಂಚು ಅಂಗಮಾರಿ ರೋಗ (Early Blight)

ಮುಂಚು ಅಂಗಮಾರಿ ರೋಗವು ‘ಆಲ್ಟರ್ನೇರಿಯಾ ಸೊಲಾನಿ’ (Alternaria solani) ಎಂಬ ಶಿಲೀಂಧ್ರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಗಿಡದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಯಾವುದೇ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಈ ರೋಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಹೂವು ಮತ್ತು ಕಾಯಿ ಬಿಡುವ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಾಧೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು. ಮಳೆ ಬಂದು ಹೋದ ನಂತರ ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶ ಮಿಶ್ರಿತ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದಾಗ ಈ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಗುರುತಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು (Symptoms):

ಈ ರೋಗದ ಮೊದಲ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಗಿಡದ ಕೆಳಭಾಗದ ಹಳೆಯ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಣ್ಣ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ.
ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಈ ಚುಕ್ಕೆಗಳು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ದುಂಡಗಿನ ಆಕಾರ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಈ ಚುಕ್ಕೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಮರದ ಕಾಂಡವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದಾಗ ಕಾಣುವಂತಹ ‘ಉಂಗುರದ ಆಕಾರದ ವೃತ್ತಗಳು’ (Target board / Concentric rings) ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದು ಮುಂಚು ಅಂಗಮಾರಿ ರೋಗದ ಅತಿ ಪ್ರಮುಖ ಗುರುತು.
ರೋಗ ಉಲ್ಬಣಗೊಂಡಾಗ ಎಲೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಳದಿಯಾಗಿ, ಒಣಗಿ ಉದುರಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಎಲೆಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಗಿಡದ ಕಾಂಡ ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳ ಮೇಲೂ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಮಚ್ಚೆಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ಕಾಯಿಗಳು ಬಿರುಕು ಬಿಟ್ಟು, ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

2. ಕೊನೆ ಅಂಗಮಾರಿ ರೋಗ (Late Blight)

ಇದನ್ನು ‘ಫೈಟೋಪ್ಥೋರಾ ಇನ್‌ಫೆಸ್ಟಾನ್ಸ್’ (Phytophthora infestans) ಎಂಬ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. 19ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಐರ್ಲೆಂಡ್ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಬರಗಾಲಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದ ಇದೇ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಟೊಮೆಟೊ ಮತ್ತು ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಬೆಳೆಗಳ ಬದ್ಧ ಶತ್ರು. ನಿರಂತರ ಜಿಟಿ-ಜಿಟಿ ಮಳೆ, ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನ (15-20 ಡಿಗ್ರಿ ಸೆಲ್ಸಿಯಸ್) ಮತ್ತು ಶೇ. 90ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತೇವಾಂಶವಿದ್ದಾಗ ಈ ರೋಗ ಕಾಡ್ಗಿಚ್ಚಿನಂತೆ ಹರಡುತ್ತದೆ.

ಗುರುತಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು (Symptoms):

ಮುಂಚು ಅಂಗಮಾರಿಯಂತೆ ಇದು ಕೆಳಗಿನ ಎಲೆಗಳಿಂದ ಶುರುವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗಿಡದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಎಳೆಯ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ತುದಿಗಳಿಂದ ಈ ರೋಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಎಲೆಗಳ ಅಂಚುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆದಂತಹ ತಿಳಿ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಕಲೆಗಳು ಮೂಡುತ್ತವೆ. ನೋಡ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಕಲೆಗಳು ಕಂದು ಮತ್ತು ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ತಿರುಗುತ್ತವೆ.
ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಇಬ್ಬನಿ ಇರುವಾಗ ಎಲೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಹತ್ತಿಯಂತಹ ಬೂಷ್ಟು (White fungal growth) ಬೆಳೆದಿರುವುದನ್ನು ರೈತರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.
ಕಾಯಿಗಳ ಮೇಲೂ ದೊಡ್ಡದಾದ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಕಂದು ಬಣ್ಣದ ಕಲೆಗಳು ಉಂಟಾಗಿ, ಕಾಯಿಗಳು ಕೊಳೆಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಇಡೀ ತೋಟದಿಂದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಕೊಳೆತ ವಾಸನೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಸಮಗ್ರ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮತ್ತು ನಿರ್ವಹಣಾ ಕ್ರಮಗಳು (Integrated Disease Management)

ರೈತರು ಕೇವಲ ರಾಸಾಯನಿಕ ಸಿಂಪಡಣೆಯನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳದೆ, ಜಮೀನು ಸಿದ್ಧತೆಯ ಹಂತದಿಂದಲೇ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

1. ಬೇಸಾಯ ಕ್ರಮಗಳು (Cultural Practices):

ಬೆಳೆ ಪರಿವರ್ತನೆ (Crop Rotation): ಒಂದೇ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಸತತವಾಗಿ ಟೊಮೆಟೊ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಆಲೂಗಡ್ಡೆ ಬೆಳೆಯಬಾರದು. ಕನಿಷ್ಠ 2-3 ವರ್ಷಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ರಾಗಿ, ಜೋಳ ಅಥವಾ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಬೇಕು.
ಅಂತರ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು: ಗಿಡಗಳ ನಡುವೆ ಮತ್ತು ಸಾಲುಗಳ ನಡುವೆ ಗಾಳಿ-ಬೆಳಕು ಸರಾಗವಾಗಿ ಆಡುವಂತೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಂತರ ಬಿಟ್ಟು ನಾಟಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಾಲುಗಳ ನಡುವೆ 3 ರಿಂದ 4 ಅಡಿ ಅಂತರವಿರುವುದು ಉತ್ತಮ.
ಸ್ಟೇಕಿಂಗ್ (Staking): ಟೊಮೆಟೊ ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಬಿದಿರು ಅಥವಾ ಕೋಲಿನ ಆಸರೆ ನೀಡಿ, ದಾರದಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಬೇಕು (Trellising). ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಯಿಗಳು ನೆಲಕ್ಕೆ ತಾಕಿದರೆ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಶಿಲೀಂಧ್ರವು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗಿಡಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಟೊಮೆಟೊ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಟೇಕಿಂಗ್ ಅತ್ಯಂತ ಕಡ್ಡಾಯ ಕ್ರಮವಾಗಿದೆ.
ಕೆಳಗಿನ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆಯುವುದು: ಗಿಡವು ಒಂದೂವರೆ ಅಡಿ ಬೆಳೆದ ನಂತರ, ನೆಲಕ್ಕೆ ತಾಕುವ ತಳಭಾಗದ ಹಳೆಯ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತೆಗೆದು, ತೋಟದಿಂದ ದೂರ ಹಾಕಿ ಸುಡಬೇಕು. ಇದು ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಬರುವ ಮುಂಚು ಅಂಗಮಾರಿ ರೋಗವನ್ನು ಶೇಕಡಾ 50 ರಷ್ಟು ತಡೆಯುತ್ತದೆ.

2. ಜೈವಿಕ ನಿಯಂತ್ರಣ ಕ್ರಮಗಳು (Biological Control): ಸಾವಯವ ಕೃಷಿ ಮಾಡುವ ರೈತರು ರೋಗ ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ‘ಟ್ರೈಕೋಡರ್ಮಾ ವಿರಿಡಿ’ (Trichoderma viride) ಮತ್ತು ‘ಸ್ಯೂಡೋಮೋನಾಸ್ ಫ್ಲೋರೆಸೆನ್ಸ್’ (Pseudomonas fluorescens) ಎಂಬ ಜೈವಿಕ ಶಿಲೀಂಧ್ರನಾಶಕಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ನಾಟಿ ಮಾಡುವಾಗ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ ತಲಾ 2 ಕೆ.ಜಿ ಟ್ರೈಕೋಡರ್ಮಾ ಮತ್ತು ಸ್ಯೂಡೋಮೋನಾಸ್ ಅನ್ನು 100 ಕೆ.ಜಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಇವು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಹಾನಿಕಾರಕ ರೋಗಾಣುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಬದುಕುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಗಿಡಗಳಿಗೆ ರಕ್ಷಾ ಕವಚವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ.

3. ರಾಸಾಯನಿಕ ಶಿಲೀಂಧ್ರನಾಶಕಗಳ ಸಿಂಪಡಣೆ (Chemical Spray Schedule): ಹವಾಮಾನ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿ, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕಾ ಸಿಂಪಡಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.

ರೋಗ ಬರುವ ಮುನ್ನ (Preventive Spray): ಮಳೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ಸೂಚನೆ ಇದ್ದರೆ, ಕಾಂಟ್ಯಾಕ್ಟ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರನಾಶಕಗಳಾದ ಮ್ಯಾಂಕೋಜೆಬ್ (Mancozeb 75% WP) 2-3 ಗ್ರಾಂ ಅಥವಾ ಕಾಪರ್ ಆಕ್ಸಿಕ್ಲೋರೈಡ್ (Copper Oxychloride 50% WP) 3 ಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ಒಂದು ಲೀಟರ್ ನೀರಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು.
ಮುಂಚು ಅಂಗಮಾರಿ ಕಂಡುಬಂದಾಗ: ಕ್ಲೋರೋಥಾಲೋನಿಲ್ (Chlorothalonil) 2 ಗ್ರಾಂ ಅಥವಾ ಹೆಕ್ಸಾಕೊನಾಜೋಲ್ (Hexaconazole) 2 ಮಿ.ಲೀ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ನೀರಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು.
ಕೊನೆ ಅಂಗಮಾರಿ (Late Blight) ತೀವ್ರವಾದಾಗ: ಈ ರೋಗಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಔಷಧಿಗಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತರ್ವ್ಯಾಪಿ (Systemic) ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ (Contact) ಶಿಲೀಂಧ್ರನಾಶಕಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ‘ಮೆಟಾಲಾಕ್ಸಿಲ್ + ಮ್ಯಾಂಕೋಜೆಬ್’ (Metalaxyl 8% + Mancozeb 64% WP – ಉದಾ: ರಿಡೋಮಿಲ್ ಗೋಲ್ಡ್) 2.5 ಗ್ರಾಂ ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ನೀರಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ ಸೈಮೋಕ್ಸಾನಿಲ್ + ಮ್ಯಾಂಕೋಜೆಬ್ (Cymoxanil + Mancozeb) 3 ಗ್ರಾಂ ಅನ್ನು ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ನೀರಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ ಸಿಂಪಡಣೆ ಮಾಡುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ.
ಅಂಟು ದ್ರವ ಕಡ್ಡಾಯ: ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಔಷಧಿ ಸಿಂಪಡಿಸುವಾಗ ‘ಸಿಲಿಕಾನ್ ಸ್ಟಿಕ್ಕರ್’ (Spreader / Sticker) ಅನ್ನು ಪ್ರತಿ ಲೀಟರ್ ದ್ರಾವಣಕ್ಕೆ 0.5 ಮಿ.ಲೀ ನಂತೆ ಬೆರೆಸಲೇಬೇಕು. ಇದು ಔಷಧಿಯು ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹರಡಲು ಮತ್ತು ಮಳೆಗೆ ಕೊಚ್ಚಿ ಹೋಗದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ರೈತರು ಮಾಡಬಾರದ ತಪ್ಪುಗಳು

ರೋಗ ಬಂದಾಗ ರೈತರು ಗಾಬರಿಯಾಗಿ ಅಗ್ರಿ-ಕ್ಲಿನಿಕ್ (Agri-clinics) ಗಳು ನೀಡುವ ಹಲವಾರು ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ (Cocktail) ಸಿಂಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ರೋಗ ನಿಯಂತ್ರಣಕ್ಕೆ ಬರುವ ಬದಲು ಗಿಡದ ಎಲೆಗಳು ಸುಟ್ಟುಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೇ ಹೆಚ್ಚು. ಅಲ್ಲದೆ, ಒಂದೇ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಸತತವಾಗಿ ಸಿಂಪಡಿಸಬಾರದು, ಇದರಿಂದ ರೋಗಾಣುಗಳು ಔಷಧಿಗೆ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು (Resistance) ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಸಿಂಪಡಣೆ ಮಾಡುವಾಗಲೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಗುಂಪಿನ ಶಿಲೀಂಧ್ರನಾಶಕಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿ ಬಳಸಬೇಕು.

ತೀರ್ಮಾನ

ಮಳೆಗಾಲದ ಟೊಮೆಟೊ ಬೇಸಾಯವು ಕತ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ನಡಿಗೆಯಿದ್ದಂತೆ. ಆದರೆ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅರಿವು, ನಿರಂತರ ತೋಟದ ವೀಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಸಕಾಲಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದ ಅಂಗಮಾರಿ ರೋಗಗಳನ್ನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಮೆಟ್ಟಿ ನಿಲ್ಲಬಹುದು. ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಗುರುತಿಸಿ, ರೋಗಪೀಡಿತ ಎಲೆಗಳನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕಿತ್ತು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿ, ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಔಷಧ ಸಿಂಪಡಿಸಿದರೆ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಫಸಲನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಉತ್ತಮ ಲಾಭ ಗಳಿಸಬಹುದು. ಯಾವುದೇ ಗೊಂದಲಗಳಿದ್ದರೆ ತಕ್ಷಣವೇ ಹತ್ತಿರದ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಇಲಾಖೆಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯಿರಿ.