ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿ: ರೈತರಿಗೆ ಸರಳ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನ

ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಬೆಲೆ ದಿನೇ ದಿನೇ ಗಗನಕ್ಕೇರುತ್ತಿದೆ, ಆದರೆ ರೈತರು ಬೆಳೆಯುವ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಬೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅತಿಯಾದ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಮಣ್ಣು ತನ್ನ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಸತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬರಡಾಗುತ್ತಿದೆ. ಈ ವಿಷವರ್ತುಲದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯನ್ನು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿಸಲು ಇರುವ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮತ್ತು ಸರಳ ಮಾರ್ಗವೆಂದರೆ ‘ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ’ (Vermicompost) ಬಳಕೆ. ಎರೆಹುಳುವನ್ನು ‘ರೈತನ ಮಿತ್ರ’ (Farmer’s friend) ಮತ್ತು ‘ಭೂಮಿಯ ಕರುಳು’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಗಣಿಯನ್ನು ತಿಂದು, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಗುಣಮಟ್ಟದ ಸಾವಯವ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ನೀಡುವ ಈ ಎರೆಹುಳುಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಸಂಜೀವಿನಿಯಾಗಿವೆ. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಿಲೋ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ 10 ರಿಂದ 15 ರೂಪಾಯಿ ಬೆಲೆ ಇದೆ. ರೈತರು ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಈ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಕೃಷಿ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಶೇಕಡಾ 50 ರಷ್ಟು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮತ್ತು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ವಿಧಾನವನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ಎಂದರೇನು ಮತ್ತು ಇದರ ಮಹತ್ವವೇನು?

ಎರೆಹುಳುಗಳು ತಿಂದ ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಸಗಣಿ ಮತ್ತು ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳು ಅವುಗಳ ಜೀರ್ಣಾಂಗ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಹಾದುಬಂದು, ಮಣ್ಣಿನ ಪುಡಿಯ (ಚಹಾ ಪುಡಿಯ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನೇ ನಾವು ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ಎನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಾರಜನಕ (Nitrogen), ರಂಜಕ (Phosphorus), ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಸಿಯಮ್ (Potassium) ಅಂಶಗಳು ಸಾಧಾರಣ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರಕ್ಕಿಂತ 5 ರಿಂದ 10 ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ಪ್ರಧಾನ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಗಿಡಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯವಾದ ಕ್ಯಾಲ್ಸಿಯಂ, ಮೆಗ್ನೀಷಿಯಂ, ಸತು, ತಾಮ್ರ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿಣದಂತಹ ಲಘು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಇದು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಉಪಯುಕ್ತ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳ (Micro-organisms) ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾದ ಎರೆಹುಳುವಿನ ತಳಿಗಳು ಮಣ್ಣಿನ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಎರೆಹುಳುಗಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಗೆ ಅಷ್ಟು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾ, ಹೆಚ್ಚು ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತಿಂದು ವೇಗವಾಗಿ ಗೊಬ್ಬರ ಮಾಡುವ ತಳಿಗಳು ಬೇಕು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ 3 ತಳಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾಗಿವೆ:

1. ಐಸಿನಿಯಾ ಫೆಟಿಡಾ (Eisenia fetida): ಇದನ್ನು ಕೆಂಪು ಎರೆಹುಳು (Red wiggler) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗುವ ತಳಿಯಾಗಿದೆ.

2. ಯುಡ್ರಿಲಸ್ ಯುಜಿನಿಯೆ (Eudrilus eugeniae): ಆಫ್ರಿಕನ್ ತಳಿಯಾದ ಇದು, ವೇಗವಾಗಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ತಂಪಾದ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

3. ಪೆರಿಯೋನಿಕ್ಸ್ ಎಕ್ಸವೇಟಸ್ (Perionyx excavatus): ಇದು ದೇಶೀಯ ತಳಿಯಾಗಿದ್ದು, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕದ ನಿರ್ಮಾಣ

1. ಸ್ಥಳದ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ನೆರಳು (Shade Construction): ಎರೆಹುಳುಗಳಿಗೆ ನೇರ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಮಳೆ ತಾಗಬಾರದು. ಆದ್ದರಿಂದ, ತೋಟದಲ್ಲಿ ಮರಗಳ ನೆರಳಿರುವ ಜಾಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು. ತೆಂಗಿನ ಗರಿ, ಅಡಿಕೆ ಹಾಳೆ, ಅಥವಾ ಹುಲ್ಲನ್ನು ಬಳಸಿ ಚಪ್ಪರ (ನೆರಳು) ಹಾಕಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಹಸಿರು ನೆರಳು ಪರದೆ (Green Shade net) ಕಟ್ಟಬಹುದು. ಘಟಕದ ಸುತ್ತಲೂ ಮಳೆ ನೀರು ನಿಲ್ಲದಂತೆ ಎತ್ತರವಾದ ಜಾಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು ಸೂಕ್ತ.

2. ತೊಟ್ಟಿ ಅಥವಾ ಬೆಡ್ ನಿರ್ಮಾಣ (Pit or Bed Method): ರೈತರು ಸಿಮೆಂಟ್ ತೊಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಬಹುದು, ಅಥವಾ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಎಚ್‌ಡಿಪಿಇ (HDPE) ವರ್ಮಿ ಬೆಡ್‌ಗಳನ್ನು (Vermibed) ಬಳಸಬಹುದು. ಇಲ್ಲವೇ ಕೇವಲ ನೆಲದ ಮೇಲೆಯೇ ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಬೆಡ್ ಮಾಡಬಹುದು.

• ಆದರ್ಶ ಅಳತೆ: ಒಂದು ಬೆಡ್ ಅಥವಾ ತೊಟ್ಟಿಯ ಉದ್ದ 10 ಅಡಿ, ಅಗಲ 3 ಅಡಿ ಮತ್ತು ಎತ್ತರ 2 ರಿಂದ 2.5 ಅಡಿ ಇರಬೇಕು. ಎತ್ತರ 2.5 ಅಡಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿದ್ದರೆ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಾಡದೆ ಹುಳುಗಳು ಸಾಯುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ.

ಬೇಕಾಗುವ ಕಚ್ಚಾ ವಸ್ತುಗಳು

• ಸಗಣಿ (Cow Dung): ಎರೆಹುಳುಗಳಿಗೆ ಸಗಣಿಯೇ ಮುಖ್ಯ ಆಹಾರ. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಬಿಸಿ ಇರುವ ‘ತಾಜಾ ಸಗಣಿ’ (Fresh cow dung) ಬಳಸಬಾರದು. ತಾಜಾ ಸಗಣಿಯಲ್ಲಿ ಮೀಥೇನ್ ಅನಿಲ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗಿ ಶಾಖ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದರಿಂದ ಹುಳುಗಳು ಸತ್ತುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಸಗಣಿಯನ್ನು ಗುಡ್ಡೆ ಹಾಕಿ, ಅದರ ಮೇಲೆ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸಿ 15 ರಿಂದ 20 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಕಳೆಯಲು ಬಿಡಬೇಕು (Semi-decomposed). ಬಯೋಗ್ಯಾಸ್ ಘಟಕದಿಂದ ಬರುವ ಸ್ಲರಿ (Slurry) ಕೂಡ ಅತ್ಯುತ್ತಮ.

• ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು: ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳು, ಭತ್ತದ ಅಥವಾ ರಾಗಿಯ ಹುಲ್ಲು, ಕಳೆ ಗಿಡಗಳು (ಬೀಜ ಬರುವ ಮುನ್ನ), ಬಾಳೆ ದಿಂಡು, ತರಕಾರಿ ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳು. ತ್ಯಾಜ್ಯಗಳನ್ನು ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿದರೆ ಹುಳುಗಳು ಬೇಗನೆ ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.

ಗೊಬ್ಬರ ತುಂಬುವ ಹಂತ-ಹಂತದ ವಿಧಾನ (Layering Process)

• ಹಂತ 1 (ತಳಪಾಯ): ತೊಟ್ಟಿಯ ತಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಾಡಲು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರು ಬಸಿದು ಹೋಗಲು ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ 2-3 ಇಂಚು ದಪ್ಪಕ್ಕೆ ತೆಂಗಿನ ಸಿಪ್ಪೆ, ಒಣಗಿದ ಕಡ್ಡಿಗಳು ಅಥವಾ ಕಬ್ಬಿನ ರವದಿಯನ್ನು ಹರಡಬೇಕು.

• ಹಂತ 2: ಅದರ ಮೇಲೆ 2 ಇಂಚು ದಪ್ಪಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಣ್ಣು ಅಥವಾ ಹಳೆಯ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು.

• ಹಂತ 3 (ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು ಸಗಣಿ ಮಿಶ್ರಣ): ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ ಮತ್ತು 15 ದಿನ ಹಳೆಯದಾದ ಸಗಣಿಯನ್ನು ಪದರ-ಪದರವಾಗಿ (Layers) ಹಾಕಬೇಕು. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಪದರ ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪದರ ಸಗಣಿ. ಹೀಗೆ ತೊಟ್ಟಿಯ ಎತ್ತರ (2 ಅಡಿ) ಬರುವವರೆಗೆ ತುಂಬಬೇಕು. ಪ್ರತೀ ಪದರ ಹಾಕುವಾಗಲೂ ಹದವಾಗಿ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು.

• ಹಂತ 4 (ಹುಳುಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದು): ತೊಟ್ಟಿಯನ್ನು ತುಂಬಿದ 2-3 ದಿನಗಳ ನಂತರ, ತ್ಯಾಜ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಬಿಸಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಎಂದು ಕೈಹಾಕಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ತಂಪಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು. ಒಂದು 10×3 ಅಡಿಯ ಬೆಡ್‌ಗೆ ಕನಿಷ್ಠ 1.5 ರಿಂದ 2 ಕಿಲೋ (ಸುಮಾರು 1500-2000) ಎರೆಹುಳುಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹುಳುಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಡಿ ಬಿಡಬೇಕು (ಅವು ತಾವಾಗಿಯೇ ಒಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ).

• ಹಂತ 5 (ಹೊದಿಕೆ): ಹುಳುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ನಂತರ ಅದರ ಮೇಲೆ ಗೋಣಿ ಚೀಲವನ್ನು (Gunny bags) ಮುಚ್ಚಬೇಕು. ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಾರದು. ಇದು ಕತ್ತಲು ಮತ್ತು ತೇವಾಂಶವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತದೆ.

ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆಗಳು

1. ನೀರಿನ ಸಿಂಪರಣೆ: ಎರೆಹುಳುಗಳಿಗೆ ಶೇಕಡಾ 60-70 ರಷ್ಟು ತೇವಾಂಶ ಸದಾ ಇರಬೇಕು. ವಾತಾವರಣದ ಉಷ್ಣಾಂಶಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಪ್ರತಿದಿನ ಅಥವಾ ದಿನಬೀಟ್ಟು ದಿನ ಗೋಣಿ ಚೀಲದ ಮೇಲೆ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು (ಪೈಪ್ ಮೂಲಕ ನೇರವಾಗಿ ನೀರು ಸುರಿಯಬಾರದು, ರೋಸ್ ಕ್ಯಾನ್ ಅಥವಾ ಸ್ಪ್ರಿಂಕ್ಲರ್ ಬಳಸಿ ಸಿಂಪಡಿಸಬೇಕು).

2. ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಣೆ: ಕೆಂಪು ಇರುವೆಗಳು, ಕಪ್ಪೆ, ಇಲಿ, ಹೆಗ್ಗಣ, ಮತ್ತು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಎರೆಹುಳುಗಳ ಪ್ರಮುಖ ಶತ್ರುಗಳು. ಇರುವೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಲು ತೊಟ್ಟಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ನೀರು ನಿಲ್ಲುವಂತೆ ಸಣ್ಣ ಕಾಲುವೆ ಮಾಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಬೇೇವಿನ ಎಣ್ಣೆ ಸಿಂಪಡಿಸಬಹುದು.

3. ಹಾಕಬಾರದ ವಸ್ತುಗಳು: ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್, ಗಾಜು, ರಬ್ಬರ್, ಎಣ್ಣೆ ಅಥವಾ ಉಪ್ಪಿನ ಅಂಶವಿರುವ ಆಹಾರದ ಉಳಿಕೆ, ನಿಂಬೆಹಣ್ಣು-ಹುಣಸೆಹಣ್ಣಿನಂತಹ ಸಿಟ್ರಸ್ (ಆಮ್ಲೀಯ) ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಬಾರದು.

ಗೊಬ್ಬರ ಕಟಾವು (Harvesting the Vermicompost) ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸರಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸುಮಾರು 45 ರಿಂದ 60 ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ. ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಸುಲಭ; ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚಹಾ ಪುಡಿಯಂತಹ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಮತ್ತು ಕಾಡಿನ ಮಣ್ಣಿನ ಸುವಾಸನೆ ಬೀರುವ ವಸ್ತು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

• ತೆಗೆಯುವ ವಿಧಾನ: ಕಟಾವಿಗೆ 3-4 ದಿನ ಮುಂಚೆ ನೀರು ಸಿಂಪಡಿಸುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಇದರಿಂದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ, ಹುಳುಗಳೆಲ್ಲವೂ ತೇವಾಂಶ ಅರಸಿ ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆಗ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಕೈಯಿಂದ ಸವರಿ ತೆಗೆಯಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಜರಡಿ (Sieve) ಹಿಡಿದು ಹುಳುಗಳು ಅಥವಾ ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿದ್ದರೆ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿಡಬೇಕು. ತಳದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ಬ್ಯಾಚ್ ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸಲು ಬಳಸಬಹುದು.

ಎರೆಜಲ (Vermiwash) – ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಟಾನಿಕ್ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿಸುವಾಗ ತೊಟ್ಟಿಯ ತಳಭಾಗದಿಂದ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುವ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನೇ ‘ಎರೆಜಲ’ ಅಥವಾ ವರ್ಮಿವಾಶ್ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಚೋದಕ ಹಾರ್ಮೋನ್‌ಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ಲೀಟರ್ ಎರೆಜಲಕ್ಕೆ 10 ಲೀಟರ್ ನೀರು ಸೇರಿಸಿ ಬೆಳೆಗಳ ಎಲೆಗಳ ಮೇಲೆ ಸಿಂಪಡಿಸಿದರೆ (Foliar spray), ಬೆಳೆಗಳು ಹುಲುಸಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ರೋಗ ನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಬಳಕೆಯ ಪ್ರಮಾಣ ತಯಾರಿಸಿದ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಭತ್ತ, ರಾಗಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳದಂತಹ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಎಕರೆಗೆ 2 ರಿಂದ 3 ಟನ್ ಬಳಸಬಹುದು. ಅಡಿಕೆ, ತೆಂಗು, ಮಾವು ಮುಂತಾದ ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಮರಗಳಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಗಿಡಕ್ಕೆ 5 ರಿಂದ 10 ಕಿಲೋದಷ್ಟು ವರ್ಷಕ್ಕೆರಡು ಬಾರಿ ನೀಡಬಹುದು. ತರಕಾರಿ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ನಾಟಿ ಮಾಡುವಾಗ ಸಾಲುಗಳಿಗೆ ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಉತ್ತಮ ಇಳುವರಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಸರ್ಕಾರದ ನೆರವು ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ ಇಲಾಖೆ ಹಾಗೂ ನರೇಗಾ (MGNREGA) ಯೋಜನೆಯಡಿ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ಘಟಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಾಯಧನ (Subsidy) ಲಭ್ಯವಿದೆ. ರೈತರು ತಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯ ಗ್ರಾಮ ಪಂಚಾಯತಿ ಅಥವಾ ರೈತ ಸಂಪರ್ಕ ಕೇಂದ್ರವನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಇದರ ಲಾಭ ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಉಪಸಂಹಾರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆಯನ್ನು ತಗ್ಗಿಸಿ, ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡಲು ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರವು ಭವಿಷ್ಯದ ಕೃಷಿಯ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಬೆಳೆಯುವ ಆಹಾರವನ್ನು ವಿಷಮುಕ್ತವನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಈ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯವೇ ಸಂಪತ್ತಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೈತರೂ ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಯಾದರೂ ಎರೆಹುಳು ಘಟಕವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ವಾವಲಂಬಿ ಕೃಷಿಯತ್ತ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಬೇಕಿದೆ.

ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ ತಯಾರಿ: ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯಗಳು

• ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಪೂರ್ವ ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಮಾತ್ರ ಎರೆಹುಳುಗಳಿಗೆ ನೀಡಿರಿ.
• ಹೆಚ್ಚು ಬಿಸಿಲು, ನೀರು ನಿಲ್ಲುವುದು ಮತ್ತು ಒಣಗುವಿಕೆಯಿಂದ ಗೊಬ್ಬರ ಘಟಕವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ.
• ತಯಾರಾದ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ನೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿ; ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಕೇಂದ್ರದ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಬಳಸಿ.

ಸಂಬಂಧಿತ ಲೇಖನಗಳು

• ರಾಗಿ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ
• ಸಂಬಂಧಿತ ರೈತ ಮಾಹಿತಿ