ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರದ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ? ನೈಸರ್ಗಿಕ ಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಕೃಷಿ ಕುರಿತು ICAR ನೀಡಿದ ಸಲಹೆಗಳು

ಹಸಿರು ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ ಭಾರತದ ಕೃಷಿ ವಲಯವು ಬೆಳೆ ಉತ್ಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಧಿಕ ಇಳುವರಿಯ ಆಸೆಗೆ ಬಿದ್ದು ರೈತರು ತಮ್ಮ ಜಮೀನುಗಳಿಗೆ ಮಿತಿಮೀರಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳನ್ನು (Chemical Fertilizers) ಮತ್ತು ಕೀಟನಾಶಕಗಳನ್ನು ಸುರಿದ ಪರಿಣಾಮ, ಇಂತಹ ಒಳಹರಿವುಗಳನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಅಸಮತೋಲನವಾಗಿ ಬಳಸಿದಲ್ಲಿ ಕೆಲ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹಾಳಾಗಿದ್ದು, ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಇಳುವರಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ ಬೆಲೆ ಗಗನಕ್ಕೇರುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಕೃಷಿ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೈತರು ಸಾಲದ ಶೂಲಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲು ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ಅನುಸಂಧಾನ ಪರಿಷತ್ತು (ICAR) ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಗೋವಾದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಕೃಷಿ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ‘ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರದ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಾಗೂ ಜೈವಿಕ ಕೃಷಿಗೆ (Bio-farming) ಮರಳುವುದು’ ಎಂಬ ವಿಷಯದ ಬಗ್ಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಹಾಗೂ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಲಹೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ, ರೈತರು ಹೇಗೆ ಹಂತಹಂತವಾಗಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರದ ಬಳಕೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ನೈಸರ್ಗಿಕ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಕೃಷಿಯತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡಬಹುದು ಎಂಬುದರ ಕುರಿತಾದ ಸಮಗ್ರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆ ಆಗುತ್ತಿರುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು

ರೈತರು ಕೇವಲ ಯೂರಿಯಾ (Urea) ಮತ್ತು ಡಿಎಪಿ (DAP) ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಮೇಲೆಯೇ ಅತಿಯಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

• ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ನಾಶ: ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿರುವ ಎರೆಹುಳುಗಳು, ರೈಜೋಬಿಯಂ, ಅಜೋಟೋಬ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಮುಂತಾದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ರೈತಮಿತ್ರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣುಜೀವಿಗಳು (Micro-organisms) ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ ಉಷ್ಣತೆಗೆ ಸತ್ತು ಹೋಗುತ್ತಿವೆ.

• ಮಣ್ಣು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವುದು: ನಿರಂತರ ರಾಸಾಯನಿಕ ಬಳಕೆಯಿಂದ ಮಣ್ಣಿನ ಭೌತಿಕ ರಚನೆ (Soil Structure) ಹದಗೆಟ್ಟು, ಮಣ್ಣು ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಮಳೆ ನೀರು ಭೂಮಿಯೊಳಗೆ ಇಂಗದೆ, ಕೇವಲ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತಿದೆ.

• ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆ: ಕೇವಲ ಸಾರಜನಕ (N), ರಂಜಕ (P) ಮತ್ತು ಪೊಟ್ಯಾಷಿಯಂ (K) ಮಾತ್ರ ನೀಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಜಿಂಕ್, ಬೋರಾನ್, ಕಬ್ಬಿಣದಂತಹ ಲಘು ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ (Micro-nutrients) ತೀವ್ರ ಕೊರತೆ ಉಂಟಾಗಿ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಹೊಸ ಹೊಸ ರೋಗಗಳು ಬರುತ್ತಿವೆ.

ICAR ನೀಡಿದ ಪ್ರಮುಖ ಸಲಹೆಗಳು: ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಹೇಗೆ?

ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಒಂದೇ ಬಾರಿಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಆದರೆ ‘ಸಮಗ್ರ ಪೋಷಕಾಂಶ ನಿರ್ವಹಣೆ’ (Integrated Nutrient Management – INM) ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಶೇ. 50 ರಿಂದ 70 ರಷ್ಟು ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರದ ಖರ್ಚನ್ನು ಉಳಿಸಬಹುದು ಎಂದು ICAR ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.

1. ಮಣ್ಣು ಪರೀಕ್ಷೆ (Soil Testing) ಕಡ್ಡಾಯ: ಯಾವ ಬೆಳೆಗೆ ಎಷ್ಟು ಗೊಬ್ಬರ ಬೇಕು ಎಂದು ತಿಳಿಯದೆ ರೈತರು ಅಂದಾಜಿನ ಮೇಲೆ ಚೀಲಗಟ್ಟಲೆ ಗೊಬ್ಬರ ಸುರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಮೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನ ಮಣ್ಣನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಡ್‌ನಲ್ಲಿ (Soil Health Card) ಸೂಚಿಸಿದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಗೊಬ್ಬರ ಬಳಸಿದರೆ, ಶೇ. 30ರಷ್ಟು ರಸಗೊಬ್ಬರದ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಪೋಲು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

2. ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರ ಮತ್ತು ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಳ: ಹಿಂದೆಲ್ಲಾ ರೈತರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಹೊಲಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರ (FYM) ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಈಗ ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಹಸುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಕೊಟ್ಟಿಗೆ ಗೊಬ್ಬರ ಮರೆಯಾಗಿದೆ. ರೈತರು ಕೃಷಿ ತ್ಯಾಜ್ಯ, ಒಣಗಿದ ಎಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಗಣಿಯನ್ನು ಬಳಸಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಕಾಂಪೋಸ್ಟ್ ಅಥವಾ ಎರೆಹುಳು ಗೊಬ್ಬರ (Vermicompost) ತಯಾರಿಸಿ ಹೊಲಕ್ಕೆ ಹಾಕಬೇಕು. ಇದು ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗಾಲದ (Carbon) ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿ, ನೀರು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.

3. ಹಸಿರೆಲೆ ಗೊಬ್ಬರಗಳ (Green Manure) ಬಳಕೆ: ಮುಂಗಾರು ಅಥವಾ ಹಿಂಗಾರು ಬಿತ್ತನೆಗೆ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಮುಂಚೆ, ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಡಯಾಂಚ (Daincha), ಸೆಣಬು (Sunhemp) ಅಥವಾ ಅಲಸಂದೆ ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿತ್ತಿ, ಅವು ಹೂ ಬಿಡುವ ಹಂತದಲ್ಲಿರುವಾಗ (ಸುಮಾರು 45 ದಿನಗಳಿಗೆ) ಟ್ರ್ಯಾಕ್ಟರ್‌ನಿಂದ ಉಳುಮೆ ಮಾಡಿ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು. ಇದು ನೈಸರ್ಗಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಎಕರೆಗೆ 30 ರಿಂದ 40 ಕೆ.ಜಿ ಸಾರಜನಕವನ್ನು (Nitrogen) ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಯೂರಿಯಾ ಗೊಬ್ಬರದ ಅಗತ್ಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

4. ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ (Bio-Fertilizers) ಬಳಕೆ: ಇದು ICAR ನ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದ ಸಲಹೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಅಥವಾ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕರಗದೆ ಉಳಿದಿರುವ ರಂಜಕವನ್ನು ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸುವ ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿ ಕೆಲವು ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾಗಳಿಗಿದೆ.

• ರೈಜೋಬಿಯಂ (Rhizobium): ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಾದ ತೊಗರಿ, ಕಡಲೆ, ಹೆಸರು, ಉದ್ದು ಬೆಳೆಯುವಾಗ ಈ ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರದಿಂದ ಬೀಜೋಪಚಾರ ಮಾಡಿದರೆ, ಇದು ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಗಂಟುಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಸಾರಜನಕವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.

• ಅಜೋಟೋಬ್ಯಾಕ್ಟರ್ (Azotobacter) ಮತ್ತು ಅಜೋಸ್ಪಿರಿಲಮ್: ಭತ್ತ, ರಾಗಿ, ಗೋಧಿ, ಜೋಳದಂತಹ ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಿಗೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.

• ಪಿಎಸ್‌ಬಿ (Phosphorus Solubilizing Bacteria – PSB): ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕರಗದೆ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ಡಿಎಪಿ (DAP) ಗೊಬ್ಬರವನ್ನು ಕರಗಿಸಿ ಗಿಡಗಳ ಬೇರಿಗೆ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಈ ಜೈವಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳು ಕೃಷಿ ಇಲಾಖೆ ಅಥವಾ ಕೃಷಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಗೆ (ಒಂದು ಬಾಟಲಿಗೆ ₹100 ರಿಂದ ₹150) ಸಿಗುತ್ತವೆ.

5. ಬೆಳೆ ಪರಿವರ್ತನೆ (Crop Rotation) ಮತ್ತು ಅಂತರ ಬೆಳೆ: ಒಂದೇ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಭತ್ತ-ಭತ್ತ ಅಥವಾ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ-ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ ಬೆಳೆದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ಸತ್ವ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕದಳ ಧಾನ್ಯಗಳ ನಂತರ ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು (Legumes) ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬೇಕು. ಮುಖ್ಯ ಬೆಳೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಅಂತರ ಬೆಳೆಯಾಗಿ (Inter-crop) ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ಫಲವತ್ತತೆ ತಾನಾಗಿಯೇ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

6. ಜೀವಾಮೃತ ಮತ್ತು ಪಂಚಗವ್ಯದ ಬಳಕೆ: ಸುಭಾಷ್ ಪಾಳೇಕರ್ ಅವರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ, ದೇಶಿ ಹಸುವಿನ ಸಗಣಿ, ಗೋಮೂತ್ರ, ಬೆಲ್ಲ, ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯದ ಹಿಟ್ಟು ಮತ್ತು ಬದುವಿನ ಮಣ್ಣು ಸೇರಿಸಿ ‘ಜೀವಾಮೃತ’ ತಯಾರಿಸಿ 15 ದಿನಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ನೀರಾವರಿ ಜೊತೆ ಹರಿಸಿದರೆ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜೀವಾಣುಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಮಣ್ಣನ್ನು ಫಲವತ್ತಾಗಿಸಿ ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರದ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಇಲ್ಲವಾಗಿಸುತ್ತವೆ.

ಮುಂದಿನ ದಾರಿ ಮತ್ತು ರೈತರ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ

ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಅತಿಯಾದ ಬಳಕೆಯಿಂದ ನಾವು ಮಣ್ಣನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನೂ ಹಾಳು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇಂದು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್, ಮಧುಮೇಹ ಮತ್ತು ನರ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ನಾವು ತಿನ್ನುವ ರಾಸಾಯನಿಕಯುಕ್ತ ಆಹಾರವೇ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಎಂದು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿವೆ.

ರೈತರು ಕೃಷಿಯನ್ನು ಕೇವಲ ಲಾಭದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡದೆ, ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ನೋಡಬೇಕು. ICAR ಸೂಚಿಸಿರುವ ಈ ಸಮಗ್ರ ಪೋಷಕಾಂಶ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಜೈವಿಕ ಕೃಷಿ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ರೈತರು ತಮ್ಮ ಹೊಲದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗದಲ್ಲಾದರೂ ಮೊದಲು ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮಣ್ಣು ಜೀವಂತವಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ರೈತ ಇಬ್ಬರೂ ಜೀವಂತವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯ. ರಾಸಾಯನಿಕ ಗೊಬ್ಬರಗಳ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಮೋಹ ಬಿಟ್ಟು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಕೃಷಿಯತ್ತ ಮರಳುವುದು ಇಂದಿನ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಾಗಿದೆ.