ನರ್ಮದಾ–ಮಹಿ ನದಿ ಜೋಡಣೆ: ಯೋಜನೆಯ ಕೃಷಿ ಪರಿಣಾಮ

ಭಾರತೀಯ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಬಹುಪಾಲು ಮಳೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಮಳೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಂದರೆ ರೈತರ ಮೊಗದಲ್ಲಿ ಮಂದಹಾಸ, ಮಳೆ ಕೈಕೊಟ್ಟರೆ ಬರದ ಛಾಯೆ ಮತ್ತು ಸಾಲದ ಶೂಲ. ಈ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಹಾಗೂ ರೈತರಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಕಲ್ಪಿಸಲು ಸರ್ಕಾರಗಳು ಹಲವು ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರುತ್ತಿವೆ. ಈ ಪೈಕಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಹಾಗೂ ಭಾರಿ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿರುವ ಯೋಜನೆಯೇ ‘ನದಿಗಳ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆ’ (Interlinking of Rivers). ಇದೀಗ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ನರ್ಮದಾ-ಮಹಿ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆ’ (Narmada-Mahi Link Project) ಭಾರಿ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದು, ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶದ ಬರೋಬ್ಬರಿ 57,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರುಣಿಸಲು ಸಜ್ಜಾಗಿದೆ.

ಗುಜರಾತ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಬೃಹತ್ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಯು ಕೇವಲ ಆ ರಾಜ್ಯದ ರೈತರಿಗಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಸದಾ ಕಾಲ ನೀರಿನ ಅಭಾವ, ಕಾವೇರಿ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣಾ ನದಿ ನೀರಿನ ವಿವಾದ, ಬರದ ಬೇಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯುತ್ತಿರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈತರಿಗೂ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೂ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ. ಬನ್ನಿ, ಏನಿದು ನರ್ಮದಾ-ಮಹಿ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆ? 57 ಸಾವಿರ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರು ತಲುಪುವುದು ಹೇಗೆ? ನದಿ ಜೋಡಣೆಯಿಂದ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಆಗುವ ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕ ಲಾಭಗಳೇನು? ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೆ ಇದರ ಪ್ರಸ್ತುತತೆ ಏನು? ಎಂಬ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ತಿಳಿಯೋಣ.

ನರ್ಮದಾ-ಮಹಿ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆ: ಒಂದು ಸಮಗ್ರ ಅವಲೋಕನ

ಭಾರತದ ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರಮುಖ ನದಿಗಳಲ್ಲಿ ನರ್ಮದಾ ಮತ್ತು ಮಹಿ ನದಿಗಳು ಸೇರಿವೆ. ನರ್ಮದಾ ನದಿಯು ವಿಪುಲವಾದ ಜಲಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ಸಮುದ್ರದ ಪಾಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ, ಮಹಿ ನದಿಯ ಜಲಾನಯನ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (Mahi Basin) ನೀರಿನ ತೀವ್ರ ಕೊರತೆ ಇದ್ದು, ಈ ಭಾಗದ ರೈತರು ಕೃಷಿಗಾಗಿ ಕೇವಲ ಮುಂಗಾರು ಮಳೆಯನ್ನೇ ನೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಅಸಮತೋಲನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು, ನರ್ಮದಾ ನದಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿಯಾಗಿರುವ (Surplus water) ನೀರನ್ನು ಕಾಲುವೆಗಳು ಮತ್ತು ಏತ ನೀರಾವರಿ (Lift Irrigation) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೂಲಕ ಮಹಿ ನದಿ ಪಾತ್ರದ ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹರಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಯೇ ನರ್ಮದಾ-ಮಹಿ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆ. ಈ ಯೋಜನೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶವೆಂದರೆ, ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಬಿಕೋ ಎನ್ನುತ್ತಿರುವ ಸಾವಿರಾರು ಎಕರೆ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು.

57,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಮರುಜೀವ

ಈ ಯೋಜನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಆಕರ್ಷಣೆ ಎಂದರೆ, ಬರಗಾಲದಿಂದ ತತ್ತರಿಸಿದ್ದ ಬರೋಬ್ಬರಿ 57,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ (ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 1 ಲಕ್ಷದ 40 ಸಾವಿರ ಎಕರೆಗೂ ಹೆಚ್ಚು) ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಖಚಿತ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಒದಗಿಸುವುದು. ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಲಭ್ಯವಾದಾಗ ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವೆಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಕ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಕೆಳಗಿನ ಅಂಶಗಳ ಮೂಲಕ ಅರಿಯಬಹುದು:

1. ಬಹುಬೆಳೆ ಪದ್ಧತಿಗೆ (Multiple Cropping) ಅವಕಾಶ: ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ರೈತರು ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬೆಳೆಯನ್ನು (ಮುಂಗಾರು/Kharif) ಮಾತ್ರ ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಕಾಲುವೆಗಳ ಮೂಲಕ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ನೀರು ಲಭ್ಯವಾದಾಗ, ರೈತರು ಮುಂಗಾರು, ಹಿಂಗಾರು (Rabi) ಹಾಗೂ ಬೇಸಿಗೆ (Zaid) ಹಂಗಾಮಿನಲ್ಲೂ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಸದ್ಬಳಕೆಯಾಗುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ರೈತರ ಆದಾಯ ಎರಡು-ಮೂರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ.

2. ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳ (Commercial Crops) ಕೃಷಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ: ನೀರಿನ ಅಭಾವವಿದ್ದಾಗ ರೈತರು ಕೇವಲ ಬರ ನಿರೋಧಕ ಬೆಳೆಗಳಾದ ಸಜ್ಜೆ, ಜೋಳ, ರಾಗಿಯಂತಹ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ 57,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನೀರು ಹರಿದಾಗ, ರೈತರು ಲಾಭದಾಯಕ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳಾದ ಹತ್ತಿ (Cotton), ಕಬ್ಬು (Sugarcane), ಗೋಧಿ, ಶೇಂಗಾ, ಸಾಸಿವೆ ಮತ್ತು ತೋಟಗಾರಿಕಾ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು (ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿ) ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಬೆಳೆಯಬಹುದು.

3. ಇಳುವರಿಯಲ್ಲಿ (Crop Yield) ಗಣನೀಯ ಹೆಚ್ಚಳ: ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ (ಹೂ ಬಿಡುವಾಗ ಮತ್ತು ಕಾಳು ಕಟ್ಟುವಾಗ) ಗಿಡಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ತೇವಾಂಶ ಸಿಕ್ಕರೆ, ಬೆಳೆಯ ಇಳುವರಿ ಶೇ. 40 ರಿಂದ 50 ರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ನರ್ಮದಾ-ಮಹಿ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೈತರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರ ನೀರು ಸಿಕ್ಕು ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಳುವರಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಂತರ್ಜಲ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ

ನದಿಗಳ ಜೋಡಣೆಯಿಂದ ಕೇವಲ ಕಾಲುವೆ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶದ ರೈತರಿಗಷ್ಟೇ ಲಾಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಇಡೀ ಭಾಗದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಏರಿಕೆ (Groundwater Recharge): ಸದಾ ಕಾಲುವೆಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಕೆರೆ-ಕುಂಟೆಗಳು ತುಂಬುವುದರಿಂದ, ನೀರು ಇಂಗಿ ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ 300-400 ಅಡಿ ಆಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಬೋರ್‌ವೆಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 100 ಅಡಿಗೆ ನೀರು ಸಿಗುವಂತಾಗುತ್ತದೆ.
ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಗೆ ಬಲ: ಹೈನುಗಾರಿಕೆ (Dairy Farming) ಮತ್ತು ಕುರಿ-ಮೇಕೆ ಸಾಕಾಣಿಕೆ ಮಾಡುವ ರೈತರಿಗೆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯೆಂದರೆ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹಸಿರು ಮೇವಿನ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಅಭಾವ. ಕಾಲುವೆ ನೀರು ಹರಿಯುವುದರಿಂದ ರೈತರು ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನ ಒಂದು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಹಸಿರು ಮೇವು (ನೇಪಿಯರ್ ಹುಲ್ಲು, ಜೋಳ) ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಇದರಿಂದ ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪಾದನೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರೈತರಿಗೆ ದೈನಂದಿನ ಆದಾಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ತಾಂತ್ರಿಕತೆ: ನೀರು ವರ್ಗಾವಣೆ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ?

ಒಂದು ನದಿಯಿಂದ ಮತ್ತೊಂದು ನದಿಗೆ ನೀರು ಹರಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾತಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ನರ್ಮದಾ ನದಿಯ ಅಣೆಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಕಾಲುವೆಗಳ (Main Canals & Branch Canals) ಬೃಹತ್ ಜಾಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಗ್ರಾವಿಟಿ (ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆ) ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ಹರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ನೀರು ತಲುಪಿಸಲು ಬೃಹತ್ ಪಂಪ್‌ಹೌಸ್‌ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ‘ಏತ ನೀರಾವರಿ’ (Lift Irrigation) ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನೀರು ಪೋಲಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಯಲು ಭೂಗತ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್‌ಗಳ (Underground Pipelines) ಮೂಲಕವೂ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ನವೀನ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಈ ಯೋಜನೆಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈತರಿಗೆ ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಕಲಿಯಬಹುದಾದ ಪಾಠಗಳೇನು?

ನರ್ಮದಾ-ಮಹಿ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಗೂ ಮತ್ತು ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೂ ಏನು ಸಂಬಂಧ ಎಂದು ನೀವು ಕೇಳಬಹುದು. ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಎನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದ ಪಾಲಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ತುರ್ತು ಅವಶ್ಯಕತೆಯಾಗಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಮಲೆನಾಡು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿಪರೀತ ಮಳೆಯಾಗಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕ್ಯೂಸೆಕ್ ನೀರು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಮಲೆನಾಡಿನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಬಯಲುಸೀಮೆ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಾದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ತುಮಕೂರು, ಕೋಲಾರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ಗದಗ, ಕೊಪ್ಪಳ ಮತ್ತು ವಿಜಯಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಸದಾ ಬರಗಾಲದಿಂದ ತತ್ತರಿಸುತ್ತವೆ.

ಎತ್ತಿನಹೊಳೆ ಯೋಜನೆ: ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಸಮುದ್ರ ಸೇರುವ ನೀರನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಕೋಲಾರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಒದಗಿಸುವ ಯೋಜನೆ ಇದಾಗಿದೆ. ಇದರ ತ್ವರಿತ ಕಾಮಗಾರಿ ಕೃಷಿಗೂ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿದೆ (ಅಂತರ್ಜಲ ವೃದ್ಧಿ ಮೂಲಕ).
ಭದ್ರಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ (Upper Bhadra Project): ಮಧ್ಯ ಕರ್ನಾಟಕದ ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ದಾವಣಗೆರೆ, ತುಮಕೂರು ಭಾಗದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಕಲ್ಪಿಸುವ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆ ಇದಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಯೋಜನೆಯ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೂ, ಅನುದಾನದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಕಾಮಗಾರಿ ವಿಳಂಬವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಮಹಾದಾಯಿ (ಕಳಸಾ-ಬಂಡೂರಿ) ಯೋಜನೆ: ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ ಈ ಯೋಜನೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ.

ಗುಜರಾತ್ ಸರ್ಕಾರವು ಕೇಂದ್ರದ ನೆರವಿನೊಂದಿಗೆ ನರ್ಮದಾ-ಮಹಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಜಾರಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಾದರಿಯಲ್ಲೇ, ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲೂ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ನೇತ್ರಾವತಿ-ಹೇಮಾವತಿ ಜೋಡಣೆ, ಕಾವೇರಿ-ಮಲಪ್ರಭಾ ಜಲಾನಯನ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ) ರಾಜಕೀಯ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದರೆ, ರಾಜ್ಯದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಒಣಭೂಮಿ ಹಸಿರುಮಯವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.

ರೈತರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಜೀವನದ ಮೇಲಾಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು

ವಲಸೆ ತಡೆ (Preventing Migration): ಮಳೆ ಕೈಕೊಟ್ಟಾಗ ಮತ್ತು ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯಿಲ್ಲದಾಗ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಯುವಕರು ಮತ್ತು ರೈತರು ಕೆಲಸ ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ಬೆಂಗಳೂರು, ಮುಂಬೈನಂತಹ ಮಹಾನಗರಗಳಿಗೆ ಗುಳೆ ಹೋಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ಖಚಿತ ನೀರಾವರಿ ಸಿಕ್ಕರೆ, ರೈತರು ತಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲೇ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕೃಷಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ನೆಮ್ಮದಿಯ ಜೀವನ ನಡೆಸಬಹುದು.
ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆ: ನೀರಾವರಿ ಆಧಾರಿತ ಕೃಷಿಯಿಂದ ರೈತರ ವಾರ್ಷಿಕ ಆದಾಯ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ರೈತರ ಮಕ್ಕಳ ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೃಷಿ ಆಧಾರಿತ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು (Agro-based industries) ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಲೆ ಎತ್ತಲು ಇದು ನಾಂದಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಗಳ ಮುಂದಿರುವ ಸವಾಲುಗಳು

ಯೋಜನೆ ಎಷ್ಟೇ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅನುಷ್ಠಾನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ತೊಡಕುಗಳಿರುತ್ತವೆ:

ಭೂಸ್ವಾಧೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ (Land Acquisition): ಕಾಲುವೆ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ರೈತರ ಫಲವತ್ತಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಧೀನಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲು. ರೈತರಿಗೆ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರ ಸಿಗದೆ ಹೋದಾಗ ಹೋರಾಟಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಪರಿಸರ ನಾಶದ ಭೀತಿ: ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ಕಾಲುವೆಗಳ ನಿರ್ಮಾಣದಿಂದ ಅರಣ್ಯ ನಾಶವಾಗುವ ಮತ್ತು ವನ್ಯಜೀವಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರವಾದಿಗಳ ವಿರೋಧ ಯೋಜನೆ ವಿಳಂಬಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಂತರ-ರಾಜ್ಯ ಜಲವಿವಾದ: ನದಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವುದರಿಂದ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಕಾನೂನು ಸಮರಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಪದೇ ಪದೇ ಕೇಳಲಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು (FAQ)

ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆ (Interlinking of Rivers) ಎಂದರೇನು?

ಪ್ರವಾಹ ಬರುವ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರು ಹರಿಯುವ ನದಿ ಪಾತ್ರದಿಂದ, ಸದಾ ಕಾಲ ನೀರಿನ ಅಭಾವವಿರುವ ಮತ್ತು ಬರಗಾಲವಿರುವ ನದಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕಾಲುವೆ ಅಥವಾ ಪೈಪ್‌ಲೈನ್‌ಗಳ ಮೂಲಕ ನೀರನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ನರ್ಮದಾ-ಮಹಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಕೃಷಿಗೆ ಆಗುವ ಮುಖ್ಯ ಲಾಭವೇನು?

ಈ ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಬರಪೀಡಿತ ಪ್ರದೇಶದ 57,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಸೌಲಭ್ಯ ಸಿಗಲಿದ್ದು, ರೈತರು ಕೇವಲ ಮಳೆಯನ್ನು ನಂಬದೆ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ವಾಣಿಜ್ಯ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಬೃಹತ್ ನೀರಾವರಿ ಅಥವಾ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳು ಇವೆಯೇ?

ಹೌದು, ಕರಾವಳಿಯ ನೀರನ್ನು ಬಯಲುಸೀಮೆಗೆ ಹರಿಸುವ ‘ಎತ್ತಿನಹೊಳೆ ಯೋಜನೆ’, ಭದ್ರಾ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ಚಿತ್ರದುರ್ಗ, ತುಮಕೂರು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹರಿಸುವ ‘ಭದ್ರಾ ಮೇಲ್ದಂಡೆ ಯೋಜನೆ’ (Upper Bhadra) ಮತ್ತು ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ನೀರು ಹರಿಸುವ ‘ಮಹಾದಾಯಿ ಯೋಜನೆ’ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಕೇವಲ ಕಾಲುವೆ ನೀರಾವರಿಯಿಂದ ಇಳುವರಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆಯೇ?

ಕಾಲುವೆ ನೀರಾವರಿ ಜೊತೆಗೆ ರೈತರು ಹನಿ ನೀರಾವರಿ (Drip Irrigation) ಅಥವಾ ತುಂತುರು ನೀರಾವರಿ (Sprinkler) ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ನೀರು ಪೋಲಾಗುವುದನ್ನು ತಡೆಗಟ್ಟಿ, ಲಭ್ಯವಿರುವ ನೀರಿನಲ್ಲೇ ಎರಡರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ವಿಸ್ತೀರ್ಣದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯಬಹುದು ಹಾಗೂ ಕಳೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ತೀರ್ಮಾನ

ನರ್ಮದಾ-ಮಹಿ ನದಿ ಜೋಡಣೆ ಯೋಜನೆಯು ಕೇವಲ ಒಂದು ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಕಾಮಗಾರಿಯಲ್ಲ, ಅದು 57,000 ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನಂಬಿರುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೈತರ ಬದುಕಿನ ಆಶಾಕಿರಣವಾಗಿದೆ. ನೀರು ಕೃಷಿಯ ಜೀವಾಳ. ಮಳೆಯಾಶ್ರಿತ ಕೃಷಿಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆಯಿಂದ ರೈತರನ್ನು ಪಾರು ಮಾಡಲು ಇಂತಹ ಯೋಜನೆಗಳು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಗುಜರಾತ್ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಜಾರಿಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಬೃಹತ್ ಜಲ ಕ್ರಾಂತಿಯಿಂದ ಕರ್ನಾಟಕದ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನೀರಾವರಿ ಇಲಾಖೆಗಳು ಪಾಠ ಕಲಿಯಬೇಕಿದೆ. ನಮ್ಮ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ನನೆಗುದಿಗೆ ಬಿದ್ದಿರುವ ನೀರಾವರಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡು, ನಾಡಿನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರೈತನ ಜಮೀನಿಗೂ ನೀರು ಹರಿಯುವಂತಾಗಲಿ, ಕೃಷಿ ಬದುಕು ಹಸನಾಗಲಿ ಎಂಬುದೇ ನಾಡಿನ ಸಮಸ್ತ ರೈತರ ಆಶಯವಾಗಿದೆ.